Sağlık hizmeti sunumu, özveri ve yüksek dikkat gerektiren bir süreçtir. Ancak bu süreçte hekimin standart tıbbi uygulamadan sapması, bilgi veya beceri eksikliği göstermesi sonucu hastanın zarar görmesi “hekim hatası” veya “malpraktis” olarak adlandırılır. Bu durum, hem hasta hem de hekim için yıpratıcı olabilen hukuki süreçleri beraberinde getirir. Hekim hatası iddiasıyla açılan bir tazminat davasında ispat, davanın seyrini belirleyen en kritik aşamadır.
Hekim Hatası (Malpraktis) Nedir? Komplikasyondan Farkı Nedir?
Hekim hatası, tıp biliminin kabul ettiği standartlara ve tecrübelere göre gerekli özenin gösterilmemesi sonucu ortaya çıkan hatalı teşhis, tedavi veya bakım uygulamalarıdır. Dünya Tabipler Birliği, malpraktisi “hekimin tedavi sırasında standart uygulamayı yapmaması, beceri eksikliği veya hastaya tedavi vermemesi ile oluşan zarar” olarak tanımlar. Bilgisizlik, deneyimsizlik veya ilgisizlik temel nedenler arasında sayılabilir.
Hekim hatasını, her tıbbi müdahalede ortaya çıkabilecek istenmeyen ancak öngörülebilen ve önlenemeyen “komplikasyon” kavramından ayırmak son derece önemlidir. Komplikasyon, hekimin tüm dikkat ve özeni göstermesine ve tıbbi standartlara uygun davranmasına rağmen ortaya çıkan, tıp bilimince kabul edilebilir risklerdir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hekimin kusuru olmaksızın meydana gelen komplikasyonlardan sorumluluk doğmaz. Ancak, öngörülebilir komplikasyonlar hakkında hastanın aydınlatılması ve onamının alınması şarttır.
Hekim Hatası Davasının Hukuki Dayanağı ve Şartları
Hekim hatasından kaynaklanan tazminat davaları, hukuki niteliğine göre farklı temellere dayanabilir. Taraflar arasındaki ilişki, davanın hangi hukuki sebebe (haksız fiil, sözleşmeye aykırılık vb.) dayanacağını belirler. Genel olarak bir hekim hatası davasında tazminata hükmedilebilmesi için şu şartların bir arada bulunması gerekir:
- Tıbbi Standartlara Aykırı Bir Fiil: Hekimin teşhis, tedavi veya bakım aşamasında tıp biliminin genel kabul görmüş kurallarını ihlal etmesi gerekir.
- Zarar: Hastanın vücut bütünlüğünde veya manevi dünyasında bir zararın meydana gelmiş olması şarttır. Bu zarar, ek tedavi masrafları, kazanç kaybı gibi maddi veya acı, elem ve keder gibi manevi olabilir.
- Kusur: Hekimin fiilinde kasıt veya ihmal gibi bir kusurunun bulunması gerekir. Kusurun derecesi, tazminat miktarını etkileyebilir.
- İlliyet (Nedensellik) Bağı: Meydana gelen zararın, hekimin kusurlu ve standartlara aykırı fiilinden kaynaklandığının ispatlanması gerekir.
Hekim Hatası Davasında İspat Yükü ve Deliller
İspat Yükü Kimdedir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, kural olarak ispat yükü iddia edendedir. Yani, hekimin hatalı bir tıbbi müdahalede bulunduğunu ve bu nedenle zarara uğradığını iddia eden hasta (davacı), bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, bazı durumlarda bu kurala istisnalar getirmiştir. Örneğin, hastanın yeterince aydınlatıldığı ve tıbbi müdahaleye rıza gösterdiği (aydınlatılmış onam) hususunun ispat yükü hekimin veya sağlık kuruluşunun üzerindedir.
Deliller Nelerdir?
Hekim hatası davaları teknik bilgi gerektirdiğinden, ispat süreci genellikle yazılı ve bilimsel delillere dayanır. Bu delillerden en önemlileri şunlardır:
- Hasta Dosyası ve Tıbbi Kayıtlar: Hastanın tedavi sürecine ilişkin tüm kayıtlar (anamnez, tetkikler, raporlar, epikriz vb.) en temel delillerdir.
- Bilirkişi Raporları: Davanın en kritik delilidir. Mahkeme, dosya üzerinden veya hastayı bizzat muayene ederek tıbbi standartlara uyulup uyulmadığını, bir hata olup olmadığını ve zararla eylem arasındaki illiyet bağını değerlendirmesi için Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin ilgili anabilim dallarından uzman hekimlerden oluşan bir bilirkişi heyetinden rapor alır.
- Tanık Beyanları: Tedavi sürecine tanıklık eden diğer sağlık personeli veya hasta yakınlarının beyanları da delil olarak kullanılabilir.
- Uzman Mütalaası (Bilimsel Görüş): Taraflar, kendi iddialarını desteklemek için alanında uzman hekimlerden bilimsel görüş alarak mahkemeye sunabilirler.
Zamanaşımı Süreleri
Hekim hatası nedeniyle tazminat davası açma hakkı, kanunda belirtilen sürelerle sınırlıdır. Bu süreler, davanın hukuki dayanağına göre değişiklik gösterir:
- Özel Hastane veya Muayenehane: Hasta ile hekim/hastane arasındaki ilişki genellikle vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Vekalet sözleşmesinden doğan davalarda zamanaşımı süresi, fiilin işlendiği tarihten itibaren 5 yıldır. Estetik ameliyatlar gibi bir sonucun garanti edildiği durumlar “eser sözleşmesi” olarak değerlendirilebilir ve farklı zamanaşımı süreleri uygulanabilir.
- Kamu Hastanesi (Devlet, Üniversite): Kamu hastanelerindeki hatalı uygulamalar “hizmet kusuru” olarak nitelendirilir ve dava idareye karşı idare mahkemesinde açılır. Dava açmadan önce, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde 5 yıl içinde ilgili idareye yazılı olarak başvurulması zorunludur.
- Haksız Fiil: Hekimin eylemi aynı zamanda ceza kanununa göre suç teşkil ediyorsa, daha uzun olan ceza davası zamanaşımı süresi uygulanır.
Maddi ve Manevi Tazminat
Hekim hatası sonucunda zarara uğrayan hasta, hem maddi hem de manevi zararlarının giderilmesini talep edebilir.
Maddi Tazminat: Tedavi giderleri, ameliyat masrafları, ilaç bedelleri, çalışma gücü kaybından doğan zararlar ve gelecekteki ekonomik kayıpları kapsar.
Manevi Tazminat: Hatalı uygulama nedeniyle hastanın çektiği fiziksel acı, duyduğu elem, keder ve yaşama sevincindeki azalma gibi manevi yıpranmaların karşılığı olarak talep edilir. Hatalı müdahale sonucu hastanın vefatı durumunda ise yakınları manevi tazminat talep etme hakkına sahip olur.
Anahtar Kelime : hekim hatasi davasi ispati
