Tıbbi malpraktis, bir sağlık personelinin veya kurumunun, standart tıbbi uygulamadan saparak, bilgi ve beceri eksikliği, dikkatsizlik veya ihmal sonucu hastaya zarar vermesi durumudur. Böyle bir durumla karşılaşan hastaların veya hasta yakınlarının haklarını aramaları için izleyebilecekleri hukuki yollar mevcuttur. Bu süreçte İl Sağlık Müdürlüklerine yapılan şikayetler, idari soruşturma sürecini başlatması açısından önemli bir adımdır ancak tazminat talepleri için hukuki sürecin ayrıca işletilmesi gerekmektedir.
Malpraktis (Hatalı Tıbbi Uygulama) Nedir?
Türk Tabipleri Birliği Hekimlik Meslek Etiği Kuralları’na göre, “bilgisizlik, deneyimsizlik ya da ilgisizlik nedeniyle bir hastanın zarar görmesi ‘hekimliğin kötü uygulaması’ (malpraktis) anlamına gelir”. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında ise tıbbi malpraktis, tıp biliminin standartlarına ve tecrübelere göre gerekli olan özenin gösterilmediği ve bu nedenle olaya uygun düşmeyen her türlü hekim müdahalesi olarak tanımlanmaktadır. Burada önemli olan, tıbbi müdahale sırasında ortaya çıkan her olumsuz sonucun (komplikasyon) bir hata (malpraktis) olmadığıdır; aradaki ayrımın tespiti uzmanlık gerektirir.
İl Sağlık Müdürlüğü’ne Şikayet ve İdari Süreç
Sağlık hizmeti alırken bir hak ihlali veya tıbbi uygulama hatası iddiası olduğunda, hastalar veya yakınları şikayetlerini çeşitli kanallar aracılığıyla dile getirebilirler. Kamu hastanelerinde yaşanan sorunlar için öncelikle hastanenin hasta hakları birimine başvurulabilir. Çözüm bulunamaması halinde veya doğrudan İl Sağlık Müdürlükleri nezdinde oluşturulan Hasta Hakları Kurulları’na şikayette bulunulabilir. Özel sağlık kuruluşları ile ilgili şikayetler de yine İl Sağlık Müdürlüklerine yapılmaktadır. Bu şikayetler, ilgili sağlık personeli veya kurum hakkında bir idari soruşturma başlatılmasını sağlar. Bu soruşturma, disiplin cezaları gibi idari yaptırımlarla sonuçlanabilir. Ancak bu süreç, uğranılan zararın tazminini sağlamaz. Tazminat için ayrıca hukuki yollara başvurmak gerekir.
Malpraktis Davası Açma Şartları
Bir tıbbi uygulama hatası nedeniyle tazminat davası açılabilmesi için belirli şartların bir araya gelmesi gerekmektedir. Bu şartlar genel olarak şunlardır:
- Hukuka Aykırı Fiil: Hekimin veya sağlık kuruluşunun, tıp biliminin genel kabul görmüş standartlarına ve kurallarına aykırı bir eyleminin bulunması gerekir. Yanlış teşhis, hatalı tedavi yöntemi seçimi, ameliyat sırasında vücutta yabancı cisim unutulması gibi durumlar bu kapsama girer.
- Kusur: Sağlık personelinin veya kurumun standart uygulamayı yaparken gerekli dikkat ve özeni göstermemesi, ihmalkar veya dikkatsiz davranmasıdır.
- Zarar: Hatalı tıbbi uygulama sonucunda hastanın maddi veya manevi bir zarara uğramış olması şarttır. Bu zarar, tedavi masrafları, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi gibi maddi kalemler olabileceği gibi, yaşanan acı, elem ve üzüntü gibi manevi unsurları da içerebilir.
- İlliyet Bağı (Nedensellik): Meydana gelen zarar ile hekimin veya kurumun hukuka aykırı ve kusurlu eylemi arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi bulunmalıdır.
Deliller ve İspat Yükü
Malpraktis davalarında ispat yükü, kural olarak davacı olan hastadadır. Davacı, iddiasını desteklemek için çeşitli deliller sunmalıdır. Bu deliller arasında en önemlileri şunlardır:
- Tıbbi Kayıtlar: Hasta dosyası, tetkik sonuçları, röntgen filmleri, ameliyat raporları gibi tüm tıbbi belgeler davanın temelini oluşturur.
- Bilirkişi Raporları: Davanın seyrini belirleyen en kritik delillerden biridir. Mahkeme, konunun uzmanı olan doktorlardan veya Adli Tıp Kurumu’ndan rapor alarak tıbbi hatanın olup olmadığını, kusur durumunu ve standartlara uygun davranılıp davranılmadığını tespit eder.
- Tanık Beyanları: Özellikle hasta yakınlarının veya olay anında bulunan diğer kişilerin ifadeleri de delil olarak değerlendirilebilir.
Zamanaşımı Süreleri
Malpraktis nedeniyle tazminat davası açma hakkı, kanunla belirlenen sürelere tabidir. Bu süreler, davanın hangi hukuki temele dayandırıldığına ve sağlık hizmetinin nerede alındığına göre değişiklik gösterir:
- Kamu Hastaneleri (İdare Mahkemesi): Kamu hastanelerindeki hatalı tıbbi uygulamalardan kaynaklanan tazminat davaları, idareye karşı açılan “tam yargı” davalarıdır. Bu davalarda, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halükarda eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye (örneğin Sağlık Bakanlığı’na) yazılı olarak başvurulmalıdır. İdarenin başvuruyu reddetmesi veya 30 gün içinde cevap vermemesi halinde, bu tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde dava açılması gerekir.
- Özel Hastaneler ve Muayenehaneler (Tüketici Mahkemesi): Özel sağlık kuruluşları ile hasta arasındaki ilişki genellikle bir vekalet veya eser sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu nedenle açılacak davalarda zamanaşımı süresi genellikle beş yıldır. Eğer hekimin fiili aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörüyorsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Tazminat Türleri
Malpraktis davalarında talep edilebilecek tazminat türleri maddi ve manevi tazminat olarak ikiye ayrılır:
- Maddi Tazminat: Hatalı tıbbi uygulama nedeniyle ortaya çıkan somut ve hesaplanabilir zararları kapsar. Bunlar; tedavi giderleri, ilaç masrafları, kazanç kayıpları, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan zararlardır. Hastanın vefatı durumunda ise destekten yoksun kalma tazminatı ve cenaze giderleri talep edilebilir.
- Manevi Tazminat: Hastanın veya vefatı halinde yakınlarının, hatalı tıbbi uygulama nedeniyle yaşadığı acı, elem, keder ve psikolojik sarsıntıyı bir nebze de olsa hafifletmeyi amaçlar. Manevi tazminat miktarını belirlerken hakim, olayın özelliklerini ve tarafların durumunu göz önünde bulundurur.
Önemli Not: Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki bir tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendi özel koşullarına göre değerlendirilmelidir. Hak kaybına uğramamak için bir sağlık hukuku avukatından profesyonel destek alınması önemle tavsiye edilir.
Anahtar Kelime : malpraktis hukuku
