Diş hekimliği uygulamalarında son yıllarda en sık başvurulan tedavi yöntemlerinden biri implant ve implant üstü protezlerdir. Ancak, hem cerrahi aşamaların karmaşıklığı hem de protetik işlemlerin hassasiyeti nedeniyle, bazı durumlarda tamamlanan implant üstü protezin hastanın ağız yapısına uymaması, estetik ve fonksiyonel açıdan beklentileri karşılamaması gibi sorunlar yaşanabilmektedir. Bu tür durumlarda, hastaların ödedikleri ücretin iadesini talep edip edemeyecekleri ve hekimlerin hukuki sorumluluklarının sınırları hem hastalar hem de diş hekimleri açısından büyük önem taşımaktadır.
İmplant Üstü Protez Tedavisinin Hukuki Niteliği: Eser Sözleşmesi
Hukuki açıdan, bir diş hekimi ile hasta arasında kurulan ilişkinin niteliği, uygulanan tedavi yöntemine göre değişiklik göstermektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça kabul edildiği üzere; kanal tedavisi veya dolgu gibi doğrudan sağlığı iyileştirmeyi amaçlayan ve sonuç garantisi barındırmayan tedaviler vekalet sözleşmesi kapsamında değerlendirilir. Ancak, implant üstü protez, köprü, kron ve diş estetiği gibi belirli bir fiziksel yapının imal edilerek hastaya uygulanmasını gerektiren işlemler eser sözleşmesi (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 470) niteliğindedir.
Eser sözleşmesinde yüklenici (diş hekimi), iş sahibine (hastaya) karşı sadece özen göstermekle yükümlü olmayıp, aynı zamanda kararlaştırılan sonucu (uygun ve fonksiyonel protezi) meydana getirmeyi de garanti etmektedir. Dolayısıyla, implant üstü protezin ağız yapısıyla tam uyumlu olması, çiğneme fonksiyonunu yerine getirmesi ve estetik beklentileri karşılaması hekimin hukuki taahhüdü altındadır.
Protezin Uymaması Hâlinde Hastanın Seçimlik Hakları
Yapılan implant üstü protezin hastanın ağız yapısına tam oturmaması, ağrıya sebep olması, konuşma veya çiğneme işlevini engellemesi hukuken “ayıplı ifa” olarak adlandırılır. Türk Borçlar Kanunu’nun 475. maddesi uyarınca, eserin ayıplı olması hâlinde hastanın (iş sahibinin) kullanabileceği birtakım seçimlik haklar mevcuttur. Bu haklar şunlardır:
- Sözleşmeden Dönme (Ücret İadesi): Yapılan protezin hastanın kullanamayacağı derecede ayıplı olması veya ağız yapısıyla hiçbir şekilde uyum sağlamaması durumunda, hasta sözleşmeden dönebilir ve ödediği ücretin tamamının iadesini talep edebilir.
- Bedelden İndirim İsteme: Protezdeki uyumsuzluk kabul edilebilir düzeydeyse ve düzeltilmesi mümkünse, hasta ayıp oranında ücrette indirim talep edebilir.
- Ücretsiz Onarım (Yeniden Yapım): Aşırı bir masraf gerektirmediği sürece hasta, protezin hekim tarafından ücretsiz olarak düzeltilmesini veya yeniden yapılmasını talep etme hakkına sahiptir.
Ücret İadesi Talebinde İspat Yükü ve İzlenmesi Gereken Yol
İmplant üstü protezin uymaması nedeniyle ücret iadesi talep eden hastanın, öncelikle durumu hekime veya kliniğe bildirmesi (ayıp ihbarı) gerekmektedir. Yargıtay içtihatlarına göre, eserdeki ayıbın teslimden sonra dürüstlük kuralına uygun bir süre içinde yükleniciye bildirilmesi şarttır. Eğer protezdeki uyumsuzluk klinik muayeneler ve uzman bilirkişi raporları ile sabit görülürse, mahkeme ücret iadesine karar verebilmektedir.
Eser sözleşmesi rejiminde ispat yükü de kritik bir öneme sahiptir. Protezin ayıplı olduğunu ileri süren hastaya karşı hekim; protezin tıbbi standartlara ve hastanın biyolojik yapısına uygun olarak üretildiğini, uyumsuzluğun hastanın tedavi sonrası talimatlara uymamasından veya sonradan gelişen öngörülemez biyolojik reaksiyonlardan kaynaklandığını somut delillerle ispat etmek durumundadır.
Hukuki Çözüm Kanalları ve Arabuluculuk Şartı
Özel diş klinikleri, poliklinikler veya serbest diş hekimleri ile hastalar arasında yaşanan bu tür uyuşmazlıklar 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle, uyuşmazlığın yaşandığı tarihteki güncel parasal sınırlara göre Tüketici Hakem Heyetlerine başvurulabileceği gibi, bu sınırları aşan uyuşmazlıklarda doğrudan Tüketici Mahkemelerinde dava açılabilmektedir.
Ancak, tüketici mahkemelerinde dava açılmadan önce dava şartı arabuluculuk sürecinin işletilmesi yasal bir zorunluluktur. Taraflar, arabuluculuk aşamasında uzlaşarak uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan çok daha kısa bir sürede çözüme kavuşturabilirler. Hem hekimin mesleki itibarını koruması hem de hastanın mağduriyetinin hızlıca giderilmesi adına arabuluculuk süreci son derece işlevsel bir hukuki yoldur.
Anahtar Kelime : protez uyumsuzluğu ücret iadesi
