İş yerinde alkol ve madde kullanımı, hem iş sağlığı ve güvenliği hem de iş akışının düzeni açısından ciddi riskler barındıran bir konudur. Bu durum, işverenlere belirli koşullar altında iş sözleşmesini derhal feshetme hakkı tanımaktadır. Bu yazıda, konunun hukuki boyutları, 4857 sayılı İş Kanunu ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları çerçevesinde, hem işverenler hem de çalışanlar için anlaşılır bir dille ele alınacaktır.
İş Kanunu Ne Diyor: Haklı Nedenle Derhal Fesih
4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” başlıklı ikinci fıkrası, işverene haklı nedenle derhal fesih hakkı tanıyan durumları düzenlemektedir. Bu fıkranın (d) bendi, “işçinin işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanmasını” açıkça bir fesih sebebi olarak belirtmektedir. Bu hüküm, işverenin iş yerindeki düzeni, disiplini ve en önemlisi iş güvenliğini sağlama yükümlülüğünün bir gereğidir.
Fesih Hakkının Doğumu İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?
İşverenin bu maddeye dayanarak iş akdini feshedebilmesi için bazı ayrımları ve koşulları göz önünde bulundurması gerekmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları bu konuda yol göstericidir.
- İşyerinde Alkol veya Madde Kullanımı: İşçinin, iş yeri sınırları içerisinde (üretim alanı, ofis, yemekhane, servis aracı gibi eklentiler dahil) alkol veya uyuşturucu madde kullanması, tek başına haklı fesih nedenidir. Bu durumda, işçinin sarhoş olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır. Yargıtay, iş yerinde alkol veya madde kullanımının iş disiplinini ve güvenliğini doğrudan tehlikeye attığını kabul etmektedir.
- İşyerine Sarhoş veya Madde Etkisinde Gelmek: İşçinin işe alkol veya uyuşturucu maddenin etkisi altında gelmesi de haklı fesih sebebidir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır. Yargıtay kararlarına göre, işçinin sadece alkol almış olması yeterli değildir; “sarhoş” olması gerekmektedir. Sarhoşluk, kişinin davranışlarını kontrol edemeyecek, işini düzgün bir şekilde yapamayacak ve iş güvenliğini tehlikeye atacak düzeyde alkolün etkisi altında olması anlamına gelir. Uyuşturucu madde için ise böyle bir ayrım yoktur; işçinin uyuşturucu madde almış olarak işe gelmesi, sarhoşluk derecesine bakılmaksızın fesih için yeterlidir.
İspat Yükümlülüğü İşverene Aittir
İşçinin alkollü veya madde etkisinde olduğunu iddia eden işveren, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Bu ispat, çeşitli delillerle sağlanabilir:
- Tutanak: Olayın hemen ardından, mümkünse birden fazla tanığın imzasıyla detaylı bir durum tespit tutanağı düzenlenmelidir.
- Tanık Beyanları: İşçinin durumunu gören diğer çalışanların tanıklıkları önemli bir delildir.
- Sağlık Raporu: İşverenin, işçiyi bir sağlık kuruluşuna sevk ederek alkol veya madde testi yaptırması ve durumu bir hekim raporuyla belgelemesi en kesin ispat yöntemidir.
Unutulmamalıdır ki, haklı nedenle fesihte işçinin savunmasının alınması zorunluluğu bulunmamakla birlikte, ispat kolaylığı açısından olaya ilişkin beyanının alınması faydalı olabilir.
Özel Hayatın Gizliliği ve İş İlişkisine Etkisi
Çalışanın mesai saatleri dışında, özel hayatında alkol kullanması kural olarak işvereni ilgilendirmez ve bir fesih nedeni oluşturmaz. Ancak, bu durum işçinin iş yerindeki performansını olumsuz etkiliyor, işe devamsızlığına neden oluyor veya iş ilişkisini sürdürmeyi işveren açısından çekilmez kılıyorsa, bu durumda işveren için haklı nedenden ziyade “geçerli nedenle fesih” hakkı doğabilir. Geçerli nedenle fesihte, işveren bildirim sürelerine uymak ve belirli şartlar varsa kıdem tazminatı ödemekle yükümlüdür.
Sonuç ve Değerlendirme
İş yerinde alkol ve madde kullanımı, işverene 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında derhal ve tazminatsız fesih hakkı tanıyan ciddi bir durumdur. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için kanunda ve Yargıtay içtihatlarında belirtilen koşulların titizlikle değerlendirilmesi ve ispat yükümlülüğünün yerine getirilmesi esastır. Özellikle “alkollü olma” ve “sarhoş olma” arasındaki ayrım, fesih kararının hukuki geçerliliği açısından kritik öneme sahiptir. Hem işverenlerin hem de çalışanların bu konuda hak ve yükümlülüklerini bilmesi, çalışma hayatında huzurun ve güvenliğin tesisi için vazgeçilmezdir.
Anahtar Kelime : is yerinde alkol madde kullanimi fesih
