İş yerinde psikolojik taciz olarak da bilinen mobbing, çalışanın iş hayatını olumsuz etkileyen, saygınlığını zedeleyen ve sistematik olarak tekrarlanan yıldırma eylemleridir. Günümüz iş dünyasının önemli sorunlarından biri olan bu durum, mağdurlar üzerinde ciddi psikolojik ve hatta fiziksel tahribatlara yol açabilmektedir. Mobbinge maruz kalan çalışanların haklarını bilmesi ve bu hakları nasıl kullanacağını öğrenmesi, bu yıpratıcı süreçle mücadelede en önemli adımdır.
Mobbing Nedir ve Hangi Davranışlar Mobbing Sayılır?
Hukuki olarak bir davranışın mobbing sayılabilmesi için bazı temel unsurları taşıması gerekmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, bu unsurlar; bir çalışanın hedef alınması, davranışların sistematik ve sürekli olması, amacın yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırma olması ve bu sürecin mağdurun kişiliğine, mesleki durumuna veya sağlığına zarar vermesidir. Tek sefere mahsus yaşanan olumsuz bir olay veya anlık bir tartışma, hukuken mobbing olarak nitelendirilmez.
Mobbing Kapsamına Giren Davranış Örnekleri:
- Kişinin mesleki yeterliliğinin sürekli sorgulanması ve eleştirilmesi.
- Kasıtlı olarak bitirilemeyecek görevler verilmesi veya görev tanımı dışında işler yüklenmesi.
- Çalışanın görmezden gelinmesi, sosyal olarak dışlanması ve yok sayılması.
- Sürekli olarak sözünün kesilmesi, aşağılanması ve küçük düşürülmesi.
- İftira, asılsız söylenti veya dedikoduya maruz bırakılması.
- Fiziksel veya sözlü tehditlerde bulunulması.
İş Yerinde Mobbing Karşısında Hukuki Dayanaklarınız
Türk hukuk sistemi, mobbinge karşı çalışanları koruyan çeşitli yasal düzenlemeler içermektedir. Bu düzenlemeler, farklı kanunlarda yer almakla birlikte, çalışanın kişilik haklarını ve onurlu çalışma hakkını temel alır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: Kanun’un 417. maddesi, işverenin, işçinin kişiliğini koruma ve saygı gösterme yükümlülüğünü açıkça düzenler. Bu madde, işverenin, işçilerin psikolojik tacize uğramamaları için gerekli tüm önlemleri almakla yükümlü olduğunu belirtir. İşverenin bu yükümlülüğünü ihlal etmesi, hukuki sorumluluğunu doğurur.
4857 sayılı İş Kanunu: İş Kanunu’nda mobbing doğrudan bir terim olarak geçmese de, “eşit davranma borcu” ve “işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı” gibi maddeler mobbing mağdurlarına önemli haklar tanır. İşveren, çalışanlarına dil, ırk, cinsiyet gibi sebeplerle ayrımcılık yapamaz. Ayrıca, mobbinge uğrayan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.
Mobbinge Uğradığınızda Atabileceğiniz Adımlar
Mobbinge maruz kaldığınızı düşünüyorsanız, süreci doğru yönetmek haklarınızı korumanız açısından kritik öneme sahiptir. İzleyebileceğiniz adımlar şunlardır:
1. Delil Toplayın
Mobbing davalarında ispat, sürecin en önemli aşamalarından biridir. Bu nedenle yaşadığınız olayları kanıtlayabilecek her türlü delili toplamanız gerekir.
- Yazılı Belgeler: Size yönelik aşağılayıcı veya tehditkar ifadeler içeren e-postalar, yazışmalar ve anlık mesajlaşma kayıtları önemli delillerdir.
- Tanık Beyanları: Yaşadıklarınıza şahit olan iş arkadaşlarınızın tanıklığı, davanızın seyri için hayati olabilir.
- Sağlık Raporları: Mobbing nedeniyle yaşadığınız stres, kaygı, depresyon gibi sağlık sorunları için aldığınız doktor raporları, maruz kaldığınız zararı göstermesi bakımından değerlidir.
- Günlük Tutmak: Yaşadığınız olayları, tarih, saat ve olaya dahil olan kişilerle birlikte detaylı bir şekilde not almanız, olayların sistematik olduğunu kanıtlamanıza yardımcı olur.
Yargıtay, mobbing iddialarında kesin delillerin aranmayacağını, işçinin mobbinge maruz kaldığına dair kuşkuyu uyandıracak olguları ileri sürmesinin yeterli olduğunu ve ispat külfetinin işverende olduğunu belirtmektedir. Yani, mobbingin varlığına dair güçlü şüpheler sunmanız halinde, işveren mobbing olmadığını kanıtlamakla yükümlü hale gelir.
2. Hukuki Yollara Başvurun
Topladığınız delillerle birlikte hukuki süreci başlatabilirsiniz. Bu süreçte bir avukattan destek almanız tavsiye edilir.
- İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Fesih: Yaşananlar iş ilişkisini çekilmez kılıyorsa, İş Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanarak iş sözleşmenizi haklı nedenle feshedebilirsiniz. Bu durumda kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarınızı talep etme hakkınız doğar.
- Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Mobbing nedeniyle uğradığınız maddi (tedavi masrafları vb.) ve manevi (elem, keder, ruhsal çöküntü) zararlar için tazminat davası açabilirsiniz. Kişilik haklarının ihlali nedeniyle açılacak bu davalar, Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır.
- İlgili Kurumlara Şikayet: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ALO 170), CİMER ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu gibi kurumlara da şikayette bulunabilirsiniz.
Unutmayın ki, iş yerinde mobbing bir kader değildir ve hukuki yollarla mücadele edilebilir bir haksızlıktır. Haklarınızı bilmek ve doğru adımları atmak, bu zorlu süreçte en büyük güvenceniz olacaktır.
Anahtar Kelime : is yerinde psikolojik siddet
