Sağlık hizmeti sunumu, doğası gereği yüksek dikkat ve özen gerektiren bir kamu hizmetidir. Bu hizmeti sunan kamu personeli statüsündeki doktorlar, mesleki faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bazı iddialar nedeniyle ceza soruşturmaları ile karşı karşıya kalabilmektedir. Ancak memur statüsündeki doktorların yargılanma süreci, diğer bireylerden farklı olarak özel bir usule tabidir. Bu sürecin temelini 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun oluşturmaktadır. Bu yazıda, memur doktorlar hakkındaki soruşturma izni süreci, bu sürece konu olan suç tipleri ve şikayet süreleri hem hekimler hem de hastalar için anlaşılır bir dille ele alınacaktır.
Soruşturma İzni: Nedir ve Neden Gereklidir?
Anayasa’nın 129. maddesi uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlardan dolayı haklarında ceza kovuşturması açılması, kanunla belirtilen istisnalar dışında, idari merciin iznine bağlıdır. Bu ilkenin bir yansıması olarak 4483 sayılı Kanun, kamu görevlilerini asılsız ve yıpratıcı suçlamalardan korumak ve kamu hizmetinin aksamasını önlemek amacıyla “soruşturma izni” mekanizmasını getirmiştir. Buna göre, bir memur doktorun göreviyle ilgili bir suç işlediği iddiasıyla Cumhuriyet Savcılığı’na bir şikayet ulaştığında, savcılık doğrudan soruşturma başlatamaz. Öncelikle, kaybolma ihtimali olan delilleri toplamak dışında bir işlem yapmadan, durumu ilgili idari makama bildirerek soruşturma izni talep etmek zorundadır.
Soruşturma İznini Vermeye Yetkili Merci Kimdir?
Yapılan son yasal düzenlemelerle birlikte, kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan tüm hekim ve diş hekimlerinin mesleklerinin icrası kapsamındaki tıbbi işlem ve uygulamalarından kaynaklanan soruşturmalar için soruşturma izni alınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu izin, Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulan Mesleki Sorumluluk Kurulu tarafından verilir. Kurul, önüne gelen dosyada bir ön inceleme yaparak doktor hakkında soruşturma yapılmasına izin verilip verilmemesi yönünde bir karar tesis eder. Bu karara karşı, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesi’ne itiraz edilebilir.
Memur Doktorlar Hakkında Soruşturmaya Konu Olabilecek Suç Tipleri
Doktorların mesleki faaliyetleri nedeniyle en sık karşılaştıkları suçlamalar genellikle taksirle işlenen suçlardır. Taksir, en basit tanımıyla, bir kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, öngörülebilir bir neticeyi öngörmemesi sonucu bir zarara neden olmasıdır. Tıp hukuku bağlamında en yaygın görülen suç tipleri şunlardır:
- Taksirle Yaralama: Hekimin tıbbi müdahale sırasında gerekli dikkat ve özeni göstermemesi sonucu hastanın sağlığının bozulması veya vücudunda bir zarar meydana gelmesidir. Bu suç, kural olarak şikayete tabidir.
- Taksirle Ölüme Neden Olma: Hekimin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışı neticesinde hastanın hayatını kaybetmesidir. Bu suç, şikayete tabi değildir ve savcılık tarafından resen (kendiliğinden) soruşturulur.
- Görevi Kötüye Kullanma: Doktorun, kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olması ya da kişilere haksız bir menfaat sağlaması durumunda oluşur. Örneğin, acil bir hastaya müdahale etmekten kaçınmak bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bunların dışında, nadiren de olsa kasten yaralama, kasten öldürme, belgede sahtecilik gibi kasıtlı suç iddiaları da gündeme gelebilmektedir.
Şikayet ve Zamanaşımı Süreleri
Ceza hukukunda şikayet ve zamanaşımı süreleri, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşır. Bu süreler, iddia edilen suçun niteliğine göre değişiklik gösterir.
- Şikayete Tabi Suçlarda: Taksirle yaralama gibi şikayete bağlı suçlarda, mağdurun suçu ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayette bulunması gerekir. Bu süre hak düşürücü olup, geçirilmesi halinde şikayet hakkı ortadan kalkar.
- Şikayete Tabi Olmayan Suçlarda: Taksirle ölüme neden olma gibi şikayete tabi olmayan suçlarda ise genel dava zamanaşımı süreleri işler. Türk Ceza Kanunu’na göre taksirle ölüme neden olma suçunda bu süre 15 yıl, taksirle yaralama suçunda ise 8 yıldır. Savcılık, bu süreler içerisinde suçu öğrendiği takdirde soruşturma başlatabilir.
Yargılama Süreci Nasıl İşler?
Mesleki Sorumluluk Kurulu’nun soruşturma izni vermesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, Cumhuriyet Başsavcılığı genel hükümlere göre soruşturma işlemlerini yürütür. Savcılık, soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşırsa bir iddianame düzenleyerek ceza davası açar. Yargılama, görevli ve yetkili ceza mahkemesinde yapılır. Mahkeme, yapacağı yargılama sonucunda hekimin bir suç işleyip işlemediğine, tıp biliminin standartlarına ve yerleşik uygulamalara uygun hareket edip etmediğine karar verecektir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, bir hekimin tıbbi standartlara uygun davrandığı, gerekli özeni gösterdiği ve olası bir komplikasyonu zamanında fark edip doğru şekilde yönettiği durumlarda, ortaya çıkan olumsuz sonuçtan sorumlu tutulmaması esastır.
Anahtar Kelime : memur doktor sorusturma izni
