Dijital dönüşümün ve sosyal medyanın yaygınlaşmasının bir sonucu olarak, sağlık sektöründe faaliyet gösteren hekimler ve sağlık kuruluşları için hasta bilgilendirme kanalları çeşitlenmiştir. Özellikle estetik, diş hekimliği ve cerrahi branşlarda sıkça karşılaşılan “öncesi ve sonrası” (before-after) görselleri, potansiyel hastalara uygulanan tedavinin başarısını göstermek amacıyla yoğun şekilde kullanılmaktadır. Ancak sağlık hizmetleri, niteliği gereği genel ticari mal ve hizmetlerden farklı bir hukuki rejime tabidir. Peki, bu görsel paylaşımlar mevcut Türk sağlık mevzuatı ve yargı kararları çerçevesinde hukuka uygun mudur?
Sağlık Mevzuatında Reklam Yasağı ve Tanıtım Sınırları
Türk hukuk sisteminde sağlık alanında ticari reklam yapılması açıkça yasaklanmıştır. Sağlık hizmeti sunan profesyoneller ve tesisler, faaliyetlerini sürdürürken yalnızca mevzuatın izin verdiği sınırlar dâhilinde bilgilendirme ve tanıtım yapabilirler. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Tesislerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, yapılan bilgilendirmelerin insan sağlığını koruyucu, tıbbi etik ilkelere uygun ve doğrulanabilir nitelikte olması gerekmektedir.
İlgili mevzuat uyarınca sağlık hizmeti sunucularının yapacağı bilgilendirmeler;
- Talep yaratıcı veya ticari bir görünüm arz etmemeli,
- Haksız rekabete yol açacak ifadeler içermemeli,
- Diğer hekim veya sağlık tesislerini küçültücü nitelikte olmamalıdır.
Öncesi-Sonrası Görsellerinin Kullanımı Hukuka Uygun mu?
Uygulamada en çok merak edilen husus, hasta onayı alınsa dahi öncesi-sonrası fotoğraflarının paylaşılıp paylaşılamayacağıdır. Güncel mevzuat düzenlemeleri ve Sağlık Bakanlığı uygulamaları doğrultusunda, hastanın tedavi öncesi ve sonrasını kıyaslayan görsellerin dijital mecralarda veya basılı materyallerde paylaşılması kural olarak hukuka aykırı kabul edilmektedir.
Bunun temel hukuki gerekçesi; tıbbi müdahalelerin sonuçlarının kişiden kişiye değişkenlik göstereceği gerçeğidir. Tıp biliminin doğası gereği, bir hastada elde edilen başarılı sonuç, bir başka hastada aynı şekilde gerçekleşmeyebilir. Bu durum, öncesi-sonrası görsellerinin tüketicide ve hastada vaat veya kesin sonuç garantisi algısı oluşturmasına yol açmaktadır. Dolayısıyla bu tür paylaşımlar, örtülü reklam ve kamuoyunu yanıltıcı bilgilendirme kapsamında değerlendirilmektedir.
Kişisel Verilerin Korunması ve Hasta Mahremiyeti Boyutu
Hasta görsellerinin paylaşılması yalnızca reklam mevzuatı bakımından değil, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve hasta hakları düzenlemeleri açısından da kritik sorumluluklar doğurmaktadır. KVKK m. 6 uyarınca kişilerin sağlık verileri, özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer alır.
Bir hastanın görselinin paylaşılabilmesi için hukuka uygun bir açık rıza mekanizmasının işletilmesi zorunludur. Görselde hastanın yüzü gizlense dahi, vücudundaki karakteristik bir iz veya dövme gibi detaylarla kimliğinin tespit edilebilmesi durumunda kişisel veri ihlali söz konusu olur. Rıza alınmaksızın veya usulüne uygun olmayan rızalarla yapılan paylaşımlar durumunda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 gereğince haksız fiil hükümleri işletilebilir ve hekim aleyhine maddi-manevi tazminat yükümlülüğü doğabilir.
Olası Hukuki ve İdari Yaptırımlar
Mevzuata ve yargı ilkelerine aykırı şekilde yapılan tanıtım faaliyetleri, hekimler ve sağlık kuruluşları için ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin hastayı aydınlatma ve mahremiyetini koruma borcu temel bir yükümlülüktür. Mevzuata aykırı paylaşımlar neticesinde karşılaşılabilecek başlıca yaptırımlar şunlardır:
- Sağlık Bakanlığı İdari Yaptırımları: İdari para cezaları ve aykırılığın tekrarı halinde ilgili faaliyetin geçici olarak durdurulması.
- Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu Cezaları: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında erişimin engellenmesi ve idari para cezaları.
- Etik ve Disiplin Cezaları: Bağlı bulunulan tabip odaları veya meslek örgütleri tarafından yürütülen disiplin soruşturmaları.
- Hukuki Tazminat Sorumluluğu: Hastanın kişilik haklarının veya veri gizliliğinin ihlali nedeniyle açılabilecek manevi tazminat davaları.
Sonuç
Özetle, sağlık hizmetlerinde öncesi-sonrası fotoğraflarının reklam ve talep oluşturma amacıyla paylaşılması mevzuatımıza göre hukuka aykırıdır. Hekimlerin ve sağlık tesislerinin idari ve hukuki yaptırımlarla karşılaşmamak adına paylaşımlarında yalnızca kamuoyunu doğru bilgilendiren, objektif ve etik ilkelere uygun içeriklere yer vermeleri büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : sağlık hizmeti tanıtımı
