İzmir gibi metropol bir şehirde, acil sağlık sorunlarıyla karşılaşan hastalar için özel hastaneler önemli bir başvuru noktasıdır. Ancak, “acil durum” tanımına giren bir hastanın, herhangi bir gerekçeyle özel bir sağlık kuruluşu tarafından kabul edilmemesi, hem hasta haklarının ihlali hem de ciddi hukuki sonuçları olan bir suç teşkil etmektedir. Bu durum, yalnızca tıp etiğine aykırı olmakla kalmaz, aynı zamanda kanunlarla açıkça yasaklanmıştır.
Özel Hastanelerin Acil Hasta Kabul Yükümlülüğü
Türkiye’deki mevcut yasal düzenlemeler, özel hastanelerin acil vakaları kabul etme zorunluluğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Anayasa’nın yaşam hakkını güvence altına alan maddeleri ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi gibi uluslararası sözleşmeler, her bireyin sağlık hizmetlerine erişim hakkını temel bir hak olarak tanır. Bu temel hak, acil durumlarda daha da kritik bir önem kazanır.
Özel Hastaneler Yönetmeliği’ne göre, özel sağlık kuruluşları, acil olarak gelen hastaları, sağlık güvencesi olup olmadığına veya ödeme gücünün bulunup bulunmadığına bakmaksızın kabul etmek ve gerekli ilk tıbbi müdahaleyi kayıtsız şartsız ve gecikmeksizin yapmak zorundadır. Hastanenin yeterli personeli, donanımı olmaması, ilgili birimde boş yatak bulunmaması gibi gerekçeler, acil müdahalenin yapılmamasına mazeret olarak kabul edilemez.
“Acil Hal” Nedir ve Kapsamı Nasıl Belirlenir?
Sağlık Bakanlığı tarafından tanımlanan “acil hal”, ani gelişen hastalık, kaza, yaralanma gibi durumlarda, kişinin hayatını veya hayati organlarını tehdit eden ve ivedi tıbbi müdahale gerektiren durumları ifade eder. Bir durumun acil olup olmadığına karar verecek olan, hastayı ilk değerlendiren hekimdir. Acil servislere başvuran tüm hastaların ilk olarak acil hasta olarak değerlendirilerek kabul edilmesi esastır. Yapılan muayene sonucunda hekim, durumun “yeşil alan” olarak tabir edilen ve acil olmayan bir vaka olduğuna karar verirse, farklı bir prosedür işleyebilir. Ancak bu karar, ancak ilk tıbbi değerlendirme yapıldıktan sonra verilebilir.
Acil Hastayı Kabul Etmemenin Hukuki ve Cezai Sonuçları
Acil bir hastayı kabul etmeyen veya gerekli tıbbi müdahaleyi geciktiren özel hastane ve ilgili sağlık personeli, ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir. Bu yaptırımlar idari, hukuki ve cezai olmak üzere üç başlıkta incelenebilir.
- İdari Yaptırımlar: Özel Hastaneler Yönetmeliği’ne aykırı davranıldığının tespiti halinde, ilgili hastanenin acil vakalar haricinde hasta kabulü geçici olarak durdurulabilir. İhlalin tekrarı durumunda ise mesul müdürün yetki belgesinin iptalinden, hastanenin faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına ve hatta ruhsatnamesinin iptaline varan ağır idari cezalar uygulanabilir.
- Hukuki Sorumluluk (Tazminat): Hastanın kabul edilmemesi nedeniyle sağlığının kötüleşmesi, sakat kalması veya vefat etmesi durumunda, hasta veya yakınları maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, acil hastaya müdahale etmemek, hastanenin ağır kusuru olarak kabul edilmekte ve bu durum tazminat sorumluluğunu doğurmaktadır.
- Cezai Sorumluluk: Acil bir hastaya müdahale etmemek, Türk Ceza Kanunu kapsamında da suç teşkil edebilir. Durumun niteliğine göre, “görevi kötüye kullanma”, “yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi” gibi suçlar gündeme gelebilir. Eğer hastanın ölümü veya yaralanması ile hastanenin eylemi arasında bir illiyet bağı kurulursa, “taksirle ölüme sebebiyet verme” veya “taksirle yaralama” suçlarından dolayı cezai sorumluluk doğabilir.
Hasta ve Yakınları Ne Yapmalı?
İzmir’de özel bir hastanenin acil servisi tarafından kabul edilmeme durumuyla karşılaşan hasta veya yakınları, haklarını aramak için çeşitli yollara başvurabilirler.
Öncelikle, durumu kanıtlayıcı belgelerin (epikriz raporu, acil servis giriş belgesi, ödeme dekontları vb.) muhafaza edilmesi önemlidir. Ardından aşağıdaki kurumlara şikayette bulunulabilir:
- Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM) ALO 184: Acil durumlar ve hasta hakları ihlalleri için en hızlı şikayet mekanizmalarından biridir.
- İl Sağlık Müdürlüğü: Hastanenin idari olarak denetlenmesi ve soruşturma açılması için başvurulacak yetkili makamdır.
- Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER): Tüm kamu hizmetleriyle ilgili şikayetlerin yapılabileceği bir platformdur.
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): Özellikle ücret ve sigorta kaynaklı sorunlarda SGK’ya dilekçe ile başvurulabilir.
Hukuki süreç başlatmak ve tazminat talep etmek için ise sağlık hukuku alanında uzman bir avukattan destek alınması, sürecin doğru yönetilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : acil hasta kabul etmeme
