COVID-19 pandemisi, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de sağlık sistemini ve sağlık çalışanlarını benzeri görülmemiş bir yükle karşı karşıya bırakmıştır. Bu olağanüstü dönem, tıbbi müdahalelerin doğası, aciliyeti ve kaynakların sınırlılığı gibi nedenlerle tıbbi hata (malpraktis) iddialarını ve bu iddialar karşısında sağlık çalışanlarının hukuki sorumluluğu meselesini yeniden gündeme getirmiştir. Hem hastalar hem de hekimler için büyük önem taşıyan bu konu, hukukun genel prensipleri ve dönemin kendine özgü koşulları ışığında değerlendirilmelidir.
Tıbbi Hata (Malpraktis) Nedir?
Tıbbi hata veya yaygın kullanılan adıyla malpraktis, bir sağlık personelinin, mesleğin gerektirdiği standartlara, güncel tıp biliminin verilerine ve tecrübelere aykırı hareket etmesi, ihmal veya dikkatsizlik göstermesi sonucu hastanın zarar görmesi olarak tanımlanabilir. Hukukumuzda hekimin sorumluluğunu özel olarak düzenleyen bir kanun bulunmamakla birlikte, bu sorumluluk genel olarak kusur sorumluluğu ilkelerine dayanmaktadır. Hekim, mesleğini icra ederken bir vekil gibi özenle hareket etmekle yükümlüdür ve en hafif kusurundan dahi sorumlu tutulabilir.
Pandemi Koşullarının Hukuki Sorumluluğa Etkisi
Pandemi, Dünya Sağlık Örgütü tarafından 11 Mart 2020’de küresel bir salgın olarak ilan edilmiştir. Bu durum, hukuki açıdan “mücbir sebep” veya “beklenmeyen hal” olarak değerlendirilebilecek bir nitelik taşır. Hukukta mücbir sebep, tarafların iradesi dışında gelişen, öngörülemez ve engellenemez olayları ifade eder. Pandeminin getirdiği olağanüstü koşullar, hekimin sorumluluğunun değerlendirilmesinde önemli bir faktör olarak dikkate alınır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hekimin sorumluluğunun temelinde “özen yükümlülüğü” yer alır. Bu, hekimin, tıp biliminin standartlarına uygun, dikkatli ve tedbirli bir şekilde hareket etmesi gerektiği anlamına gelir. Ancak bu özenin ölçüsü, somut olayın koşullarına göre belirlenir. Pandemi sürecinde yaşananlar göz önüne alındığında:
- Yoğun Hasta Akışı ve Kaynak Yetersizliği: Hastanelerin kapasitesini aşan hasta sayısı, yoğun bakım ünitelerindeki doluluk, personel eksikliği ve tıbbi malzeme sıkıntıları gibi faktörler, hekimlerin ideal koşullarda hizmet vermesini engellemiştir.
- Bilimsel Belirsizlik: Özellikle pandeminin ilk dönemlerinde virüsün doğası, bulaşma yolları ve tedavi yöntemleri konusunda dünya genelinde bir belirsizlik mevcuttu. Sağlık Bakanlığı ve Bilim Kurulu tarafından yayımlanan tedavi rehberleri ve genelgeler, o anki mevcut bilimsel verilere dayanıyordu.
- Acil ve Zorunlu Müdahaleler: Hekimler, çoğu zaman kısıtlı bilgi ve imkanlarla, hastanın hayatını kurtarmak için acil kararlar almak ve riskli müdahalelerde bulunmak zorunda kalmışlardır.
Sorumluluk Muafiyeti Mutlak mıdır?
Pandemi koşullarının varlığı, sağlık çalışanları için mutlak bir sorumluluk muafiyeti anlamına gelmez. Hukuki değerlendirme yapılırken, hekimin içinde bulunduğu şartlar altında kendisinden beklenebilecek makul özeni gösterip göstermediği incelenir. Örneğin, Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı tedavi protokollerine ve genelgelere uyan bir hekimin, bu protokollerin daha sonra bilimsel olarak yanlış olduğunun anlaşılması durumunda sorumlu tutulması beklenemez. Ancak, mevcut imkanlara ve bilimsel verilere rağmen açıkça standartlara aykırı, bariz bir ihmal veya özensizlik gösteren bir hekimin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Yargıtay, hekimin kusurunu değerlendirirken, “deneyimli bir meslektaşın aynı şartlar altında nasıl davranacağı” kriterini esas alır. Pandemi dönemindeki bir tıbbi hata iddiası da bu perspektifle, yani o dönemin olağanüstü koşulları içinde, aynı zorluklarla mücadele eden makul bir hekimin davranışları ölçüt alınarak değerlendirilecektir.
Sonuç ve Değerlendirme
Pandemi dönemi, sağlık hukuku ve hekim sorumluluğu açısından istisnai bir süreç olmuştur. Bu dönemde meydana gelen tıbbi hata iddiaları, standart bir malpraktis davasından farklı olarak, dönemin getirdiği ağır ve zorlayıcı koşullar göz ardı edilerek incelenemez. Hukuk sistemi, bir yandan hastanın zararının giderilmesini hedeflerken, diğer yandan da insanüstü bir çabayla canları pahasına görev yapan sağlık çalışanlarını haksız ithamlardan koruyacak bir denge kurmak zorundadır. Bu nedenle, pandemi sürecindeki tıbbi uygulamalara ilişkin hukuki sorumluluk değerlendirmesi yapılırken, her somut olayın kendi özgün koşulları içinde, mücbir sebep ve özen yükümlülüğünün dönemsel yorumu çerçevesinde ele alınması hakkaniyet gereğidir.
“`
Anahtar Kelime : tibbi hatalar
