Psikiyatri, ruh sağlığının korunması ve iyileştirilmesi sürecinde hayati bir rol oynar. Ancak, her tıbbi alanda olduğu gibi psikiyatrik tedavi süreçlerinde de hatalı uygulamalar (malpraktis) meydana gelebilmekte ve bu durumlar hastalar için ciddi psikolojik, sosyal ve bazen de fiziksel zararlara yol açabilmektedir. İzmir özelinde de sıkça karşılaşılan bu durum, hem hastalar hem de hekimler için karmaşık bir hukuki süreci beraberinde getirir. Bu yazıda, psikiyatri alanındaki tedavi hatalarından kaynaklanan davaların hukuki kapsamı, dava süreci ve sıkça sorulan sorular, anlaşılır bir dille ele alınacaktır.
Psikiyatride Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis) Nedir?
Tıbbi malpraktis, bir hekimin veya sağlık personelinin, mesleki standartlara aykırı olarak, bilgisizlik, deneyimsizlik, dikkatsizlik veya ihmal gibi nedenlerle hastaya zarar vermesi durumudur. Psikiyatri özelinde bu durum, genellikle yanlış teşhis, hatalı tedavi planlaması, intihar riskinin doğru yönetilememesi, hasta mahremiyetinin ihlali veya aydınlatılmış onamın usulüne uygun alınmaması gibi şekillerde ortaya çıkabilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, bir eylemin tıbbi hata olarak kabul edilebilmesi için ortada bir zarar, hekimin kusurlu bir davranışı (ihmal veya kasıt) ve bu davranış ile zarar arasında bir neden-sonuç (illiyet) bağı bulunması gerekmektedir.
Sık Karşılaşılan Psikiyatrik Tedavi Hataları
- Yanlış Teşhis ve Tedavi: Hastanın durumunun yanlış değerlendirilmesi ve buna bağlı olarak etkisiz, gereksiz veya zararlı bir tedavi yönteminin uygulanması.
- İntihar Riskinin Yönetilememesi: İntihar potansiyeli taşıyan bir hastanın riskinin doğru değerlendirilmemesi, gerekli önlemlerin (gözetim, yatış kararı vb.) alınmaması en sık karşılaşılan ve en trajik malpraktis iddialarından biridir.
- Aydınlatılmış Onam Eksikliği: Hastanın, uygulanacak tedavi yöntemi, potansiyel riskleri, yan etkileri ve mevcut alternatifleri hakkında yeterince ve anlayacağı bir dilde bilgilendirilmeden rızasının alınmasıdır. Özellikle psikiyatride hastanın karar verme yeterliliği hassas bir konu olduğundan, bu süreç büyük önem taşır.
- İlaç Tedavisi Hataları: Yanlış ilaç seçimi, hatalı doz ayarlaması, gerekli kan tahlillerinin yapılmaması veya yan etkilerin takibinde ihmal gösterilmesi.
- Hasta Mahremiyetinin İhlali: Hastanın bilgisi ve onayı olmaksızın, tedavi sürecine ilişkin özel bilgilerin üçüncü kişilerle paylaşılması.
Psikiyatri Tedavi Hatası Halinde Dava Süreci (İzmir)
İzmir’de psikiyatrik bir tedavi hatası nedeniyle dava açma süreci, tedavinin alındığı kurumun niteliğine göre değişiklik göstermektedir.
Özel Hastane, Muayenehane veya Tıp Merkezleri İçin:
Bu kurumlarda çalışan hekimlerin hatalarından kaynaklanan davalar, Tüketici Mahkemeleri‘nde görülür. Hasta ile sağlık kuruluşu arasındaki ilişki, bir tür “vekâlet sözleşmesi” olarak kabul edilir. Davacı (hasta), hekimin standart tıp kurallarına aykırı davrandığını ve bu nedenle zarara uğradığını ispat etmekle yükümlüdür. Bu tür davalarda maddi (tedavi masrafları, kazanç kaybı) ve manevi (çekilen acı, elem ve ıstırap) tazminat talep edilebilir.
Devlet veya Üniversite Hastaneleri İçin:
Kamu hastanelerinde gerçekleşen hatalar, idarenin “hizmet kusuru” olarak değerlendirilir. Bu nedenle dava, doğrudan hekime değil, ilgili idareye (Sağlık Bakanlığı veya ilgili Üniversite Rektörlüğü) karşı İdare Mahkemeleri‘nde açılır. Dava açmadan önce, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde ilgili idareye yazılı olarak başvurarak tazminat talebinde bulunulması zorunludur. İdarenin talebi reddetmesi veya süresi içinde cevap vermemesi halinde tam yargı davası açma hakkı doğar.
Sık Sorulan Sorular
Her başarısız tedavi bir tıbbi hata mıdır?
Hayır. Tıpta “komplikasyon” olarak adlandırılan, hekimin öngörmesine rağmen engelleyemediği ve tıp biliminin standartlarına uygun davranılmasına rağmen ortaya çıkabilen istenmeyen sonuçlar, tıbbi hata (malpraktis) olarak kabul edilmez. Ayrım, hekimin mesleki standartlara ve özen yükümlülüğüne uygun davranıp davranmadığı noktasında yapılır.
Dava sürecinde ispat yükümlülüğü kime aittir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, ispat yükü iddia edene, yani davacıya (hastaya) aittir. Davacı, uğradığı zararı, hekimin kusurlu eylemini ve aradaki nedensellik bağını tıbbi deliller, tanık beyanları ve özellikle Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerden alınacak bilirkişi raporları ile kanıtlamak durumundadır.
Dava açmak için zaman aşımı süresi ne kadardır?
Zamanaşımı süreleri, davanın hukuki niteliğine göre değişir. Haksız fiile dayalı davalarda zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halde 10 yıl; sözleşmesel ilişkiye dayanan davalarda (özel hastaneler) ise genellikle 5 yıldır. Kamu hastanelerine karşı açılacak davalarda ise idareye başvuru ve dava açma süreleri daha kısadır ve hak düşürücü niteliktedir, bu nedenle hızlı hareket etmek kritik öneme sahiptir.
Hekimin cezai sorumluluğu var mıdır?
Evet, tazminat davasının yanı sıra, hekimin eylemi Türk Ceza Kanunu kapsamında “taksirle yaralama” veya “taksirle ölüme neden olma” gibi suçları oluşturuyorsa, Cumhuriyet Savcılığı’na şikayette bulunularak ceza davası açılması da talep edilebilir.
Anahtar Kelime : saglik hukuku
