Tıbbi uygulamalarda her zaman istenen sonuçlara ulaşılamayabilir. Ancak her olumsuz sonuç, bir hekim hatası (malpraktis) anlamına gelmez. Hekimin hukuki sorumluluğunun doğabilmesi için tıp biliminin standartlarından sapılmış ve bu nedenle bir zarar ortaya çıkmış olmalıdır. Hem hastalar hem de hekimler için büyük önem taşıyan bu konuda, İzmir özelinde ve genel olarak hekim sorumluluğunun hangi şartlarda doğduğu, ispat süreçleri, zamanaşımı ve tazminat gibi konuların bilinmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır.
Hekimin Hukuki Sorumluluğunun Doğması İçin Gerekli Şartlar
Bir tıbbi müdahale neticesinde hekimin hukuken sorumlu tutulabilmesi için belirli koşulların bir arada bulunması zorunludur. Bu şartlar, açılacak bir davanın temelini oluşturur ve mahkemeler tarafından titizlikle değerlendirilir. Bu şartlar gerçekleşmediği takdirde, ortaya çıkan olumsuz sonuç “komplikasyon” olarak kabul edilebilir ve hekime bir sorumluluk yüklenemez.
- Hukuka Aykırı Fiil: Hekimin, tıp biliminin genel kabul görmüş standartlarına, tecrübelere ve kurallarına aykırı bir teşhis veya tedavi uygulaması gerekir. Bu durum, bilgisizlik, deneyimsizlik veya ilgisizlik gibi nedenlerden kaynaklanabilir.
- Zarar: Yapılan hatalı tıbbi müdahale sonucunda hastanın bedensel bütünlüğünde, ruhsal sağlığında veya malvarlığında somut bir zararın meydana gelmiş olması şarttır.
- Kusur: Hekimin eyleminde ihmal veya dikkatsizlik gibi bir kusurun varlığı aranır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hekimin mesleğinin gerektirdiği özeni göstermemesi, kusurun varlığı için yeterli kabul edilmektedir. Hafif kusur dahi sorumluluğun doğması için yeterlidir.
- İlliyet (Nedensellik) Bağı: Ortaya çıkan zarar ile hekimin kusurlu eylemi arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurulabilmelidir. Yani, zararın başka bir nedenden değil, doğrudan hekimin standartlara aykırı müdahalesinden kaynaklandığı ispatlanmalıdır.
Komplikasyon ve Malpraktis Ayrımının Önemi
Tıbbi müdahaleler, doğaları gereği bazı riskler taşır. Hekim, tüm bilgi ve becerisini kullanarak gerekli özeni gösterse dahi, öngörülemeyen ve engellenemeyen bazı olumsuz sonuçlar ortaya çıkabilir. İşte bu duruma “komplikasyon” denir. Komplikasyon durumunda hekime bir kusur atfedilemez ve hukuki sorumluluk doğmaz. Ancak, hekimin standart uygulamadan saparak önlemleri almaması sonucu ortaya çıkan olumsuzluklar tıbbi hata, yani malpraktis olarak değerlendirilir.
İspat Yükü ve Deliller
Tıbbi uygulama hatası davalarında ispat ve delil konusu, davanın seyrini belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Hukuki ilişkinin niteliğine göre ispat yükümlülüğü değişebilmektedir.
- Hasta ile Hekim Arasındaki Sözleşmesel İlişki: Genellikle hasta ile hekim veya özel hastane arasındaki ilişki, bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu durumda, ispat yükü daha çok hekimin üzerindedir. Hasta, sadece zararı ve zararın tıbbi müdahale sırasında oluştuğunu ispatlamakla yükümlüyken, hekim müdahaleyi standartlara uygun yaptığını ve kusurlu olmadığını ispatlamak durumundadır.
- Deliller: Davalarda en önemli delillerin başında hasta dosyası, tıbbi kayıtlar, ameliyat raporları, röntgen ve MR gibi görüntüleme sonuçları, tanık beyanları ve özellikle de Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin ilgili anabilim dallarından alınacak bilirkişi raporları gelmektedir. Mahkeme, bu raporlarla hekimin standartlara uygun hareket edip etmediğini ve kusurun bulunup bulunmadığını tespit eder.
Zamanaşımı Süreleri
Hekim hatası nedeniyle tazminat davası açma hakkı, kanunlarla belirlenmiş sürelere tabidir. Bu süreler geçirildiğinde dava hakkı ortadan kalkabilir. Zamanaşımı süresi, hukuki ilişkinin niteliğine göre farklılık gösterir:
- Vekalet Sözleşmesi: Özel hastane veya muayenehanede yapılan tedavilerde, hasta ile hekim arasındaki ilişki vekalet sözleşmesi sayıldığından, dava zamanaşımı süresi 5 yıldır.
- Eser Sözleşmesi: Estetik ameliyatlar veya protez diş yapımı gibi bir sonucun taahhüt edildiği durumlarda ilişki “eser sözleşmesi” olarak kabul edilebilir. Bu hallerde de genel zamanaşımı süresi 5 yıldır. Ancak hekimin ağır kusuru varsa bu süre 20 yıla kadar uzayabilir.
- Haksız Fiil: Hasta ile hekim arasında sözleşmesel bir ilişki yoksa, sorumluluk haksız fiil hükümlerine dayanır. Bu durumda zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıldır.
- Kamu Hastaneleri: Kamu hastanelerindeki hatalı uygulamalar “hizmet kusuru” sayılır ve dava idare mahkemesinde açılır. Bu durumda, zararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye başvurulması gerekir.
Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri
Hekim hatası nedeniyle zarara uğrayan hasta veya duruma göre hasta yakınları, uğradıkları kayıpların giderilmesi için maddi ve manevi tazminat davası açabilirler.
Maddi Tazminat Kapsamı
Maddi tazminat, hastanın malvarlığında meydana gelen somut kayıpları karşılamayı hedefler. Bu kapsamda talep edilebilecek kalemler şunlardır:
- Tüm tedavi ve hastane masrafları
- Çalışma gücünün kaybından veya azalmasından doğan gelir kayıpları
- Ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan zararlar
- Ölüm halinde, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradığı zararlar (destekten yoksun kalma tazminatı) ve cenaze giderleri
Manevi Tazminat
Hatalı tıbbi müdahale nedeniyle hastanın yaşadığı bedensel acı, ruhsal çöküntü, elem ve ızdırap gibi manevi zararların telafisi için manevi tazminat talep edilebilir. Manevi tazminatın amacı, zarar göreni zenginleştirmek değil, yaşadığı manevi acıyı bir nebze olsun hafifletmektir.
Anahtar Kelime : hekim sorumlulugu
