Sağlık hizmeti sunumu, doğası gereği hassas ve karmaşık bir süreç olup, bu süreçte zaman zaman istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Tıbbi uygulama hatası veya diğer bir deyişle “malpraktis”, sağlık çalışanının bilgisizlik, deneyimsizlik, dikkatsizlik veya ihmal gibi nedenlerle hastaya zarar vermesi durumunu ifade eder. Bu gibi durumlarda hastaların ve hasta yakınlarının sahip olduğu tazminat hakkı, sağlık hukukunun en temel konularından biridir. Bu yazı, sağlık çalışanı ihmali nedeniyle tazminat sürecinin kapsamını, işleyişini ve bu konudaki merak edilenleri aydınlatmayı amaçlamaktadır.
Sağlık Çalışanı İhmali (Malpraktis) Nedir ve Kapsamı Nelerdir?
Malpraktis, bir sağlık profesyonelinin, tıp biliminin genel kabul görmüş standartlarına ve tecrübelerine aykırı olarak hatalı veya eksik bir tıbbi müdahalede bulunması ve bu nedenle hastanın bedensel veya ruhsal olarak zarara uğramasıdır. Türk Tabipleri Birliği Meslek Etiği Kuralları’na göre malpraktis, “bilgisizlik, deneyimsizlik ya da ilgisizlik nedeniyle bir hastanın zarar görmesi” olarak tanımlanmıştır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da hekimin özen yükümlülüğüne aykırı her türlü davranışının bu kapsamda değerlendirildiği görülmektedir.
Sağlık çalışanı ihmali yalnızca hekimleri değil, hemşire, ebe, teknisyen gibi diğer tüm sağlık personelini de kapsayan geniş bir kavramdır. Tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için şu unsurların bir arada bulunması gerekir:
- Hukuka Aykırı Fiil: Sağlık çalışanının standart tıbbi uygulamaya aykırı bir eylemi veya ihmali olmalıdır.
- Kusur: Sağlık çalışanının kasıtlı veya ihmalkar bir davranışı bulunmalıdır. Yargıtay kararlarına göre, sağlık çalışanları en hafif kusurlarından dahi tam sorumlu tutulabilmektedir.
- Zarar: Hastanın maddi (tedavi masrafları, kazanç kaybı vb.) veya manevi (acı, elem, ızdırap vb.) bir zarara uğramış olması gerekir.
- İlliyet Bağı: Meydana gelen zarar ile sağlık çalışanının kusurlu eylemi arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi bulunmalıdır.
Komplikasyon ile Malpraktis Arasındaki Fark
Her tıbbi müdahale, doğası gereği birtakım riskler barındırır. Tıp biliminin standartlarına uygun ve özenli bir şekilde yapılan müdahaleye rağmen ortaya çıkan ve öngörülebilen istenmeyen sonuçlara komplikasyon denir. Komplikasyon durumunda, eğer süreç doğru yönetilmişse hekimin sorumluluğu doğmaz. Ancak malpraktis, önlenebilir bir hatadan kaynaklanan zarardır. Bu ayrımın tespiti, tazminat davalarının en kritik aşaması olup, genellikle bilirkişi raporları ile netleştirilir.
Tazminat Davası Süreci Nasıl İşler?
Sağlık çalışanı ihmali nedeniyle tazminat davası süreci, zararın meydana geldiği sağlık kurumunun statüsüne göre farklılık göstermektedir.
1. Başvurulacak Mahkeme ve Davanın Tarafları
- Kamu Hastaneleri (Devlet, Üniversite Hastaneleri): Kamu kurumunda çalışan sağlık personelinin hizmet kusurundan kaynaklanan zararlar için dava, doğrudan personele değil, ilgili idareye (Sağlık Bakanlığı veya Üniversite Rektörlüğü) karşı açılır. Bu davalar “tam yargı davası” olarak adlandırılır ve İdare Mahkemelerinde görülür. İdare, ödediği tazminatı, kusuru bulunan personele daha sonra rücu edebilir.
- Özel Sağlık Kuruluşları (Özel Hastane, Muayenehane): Özel sektörde çalışan sağlık personeline karşı açılacak davalar ise adli yargıda görülür. Hasta ile hekim veya hastane arasındaki ilişki genellikle bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edildiğinden, bu davalarda görevli mahkeme Tüketici Mahkemeleridir. Dava, doğrudan hekime, hastaneye veya her ikisine birlikte yöneltilebilir.
2. Dava Süreci ve İspat Yükü
Tazminat davası, bir dava dilekçesi ile yetkili mahkemeye başvurularak başlatılır. Süreçte, tıbbi uygulama hatasının varlığını ispat yükü kural olarak davacıya, yani hastaya aittir. Ancak Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarına göre, hastanın müdahaleye rıza gösterdiğini ve gerekli aydınlatmanın yapıldığını ispatlama yükümlülüğü hekimin üzerindedir. Yargılama sırasında mahkeme, Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin ilgili anabilim dallarından bilirkişi raporu alarak sağlık çalışanının kusurlu olup olmadığını, tıbbi hatanın varlığını ve zarar ile eylem arasındaki illiyet bağını tespit eder.
3. Zamanaşımı Süreleri
Tazminat davası açma hakkı belirli sürelerle sınırlıdır ve bu süreler davanın hukuki dayanağına göre değişir:
- Özel Hastaneler (Vekalet Sözleşmesi): Genellikle 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.
- Haksız Fiil Sorumluluğu: Zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıldır.
- Kamu Hastaneleri (İdari Dava): Zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halde 5 yıl içinde ilgili idareye başvurulması ve talebin reddi veya yanıtsız bırakılması üzerine dava açılması gerekir.
Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, bir hak kaybı yaşamamak adına sürecin bir hukuk profesyoneli ile takip edilmesi büyük önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
Maddi ve manevi tazminat neleri kapsar?
Maddi tazminat, tedavi giderleri, ilaç masrafları, çalışma gücü kaybından doğan zararlar ve gelecekteki ekonomik kayıpları kapsar. Vefat durumunda ise destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir. Manevi tazminat ise, yaşanan acı, elem, ızdırap ve yaşama sevincindeki azalma gibi bedensel bütünlüğün ihlalinden kaynaklanan manevi zararların telafisi için hükmedilen bir meblağdır.
Ameliyat öncesi imzalanan onam formu (aydınlatılmış onam) hekimi tüm sorumluluktan kurtarır mı?
Hayır. Aydınlatılmış onam, hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahalenin riskleri ve sonuçları hakkında bilgilendirildiğini ve bu işleme rıza gösterdiğini belgeler. Ancak bu belge, hekimin özen yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Hekim, onam alınmış olsa dahi, tıbbi standartlara aykırı bir eylemle hastaya zarar verirse sorumlu tutulur.
Sadece doktora mı dava açılabilir?
Hayır. Duruma göre, özel hastane işletmesi, hekimin mesleki sorumluluk sigortası şirketi veya kamu hastanesi ise ilgili idare de davanın tarafı olabilir.
“`
Anahtar Kelime : sağlık çalışanı ihmali tazminatı
