Teknolojinin hızla gelişmesi, sağlık sektöründe de dijitalleşmeyi ve yeni takip mekanizmalarını beraberinde getirmiştir. Günümüzde birçok özel hastane, tıp merkezi ve muayenehane; güvenlik, hasta kimlik doğrulaması ve personel mesai kontrolü gibi amaçlarla parmak izi okuma, avuç içi tarama ve yüz tanıma gibi biyometrik sistemleri tercih etmektedir. Ancak bu sistemlerin kullanımı, sağlık hukuku ve kişisel verilerin korunması mevzuatı açısından son derece hassas sınırlarla çevrilidir. Sağlık kuruluşlarında biyometrik veri kullanımı, hem hekimlerin hem de hastaların haklarını doğrudan ilgilendiren yasal sorumluluklar barındırmaktadır.
Biyometrik Veri Nedir ve Hukuki Statüsü Nasıl Belirlenmiştir?
Kişinin parmak izi, yüz geometrisi, retina yapısı veya ses tınısı gibi kendine özgü fiziksel, fizyolojik ya da davranışsal özelliklerini teknik yöntemlerle analiz eden verilere biyometrik veri denmektedir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca biyometrik veriler, özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmiştir. Yasa koyucu, bu verilerin çalınması veya kötüye kullanılması halinde telafisi imkansız zararlar doğabileceğini öngörerek işlenme şartlarını oldukça zorlaştırmıştır. Kanunun ilgili maddelerine göre, özel nitelikli kişisel veriler kural olarak ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez.
Hastalar Açısından Parmak İzi ve Yüz Tanıma Güvenli mi?
Hastanelerde hasta kabul işlemlerinin hızlandırılması, kimlik sahtekarlıklarının önlenmesi ve sosyal güvenlik doğrulaması gibi gerekçelerle geçmişte biyometrik yöntemlere başvurulduğu görülmüştür. Ancak yüksek mahkemelerin ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun yerleşik içtihatlarında, sağlık hizmetine erişimin biyometrik veri sunma şartına bağlanması hukuka aykırı bulunmuştur. Hastaların haklarını korumak adına sağlık kuruluşlarının şu temel ilkelere uyması zorunludur:
- Açık Rızanın Özgür İradeye Dayanması: Hastadan parmak izi veya yüz tanıma verisi talep edilirken, hastaya bu sistemi reddetme hakkı tanınmalıdır. Veri vermeyi kabul etmeyen hastalara alternatif bir kimlik doğrulama yöntemi (örneğin T.C. kimlik kartı ibrazı veya SMS doğrulama) sunulmalıdır.
- Ölçülülük ve Amaca Uygunluk: KVKK’nın temel ilkelerinden biri olan ölçülülük uyarınca, amaca daha az müdahaleci bir yöntemle ulaşmak mümkünse biyometrik veri işlenemez. Kimlik tespiti geleneksel yöntemlerle yapılabiliyorsa, doğrudan parmak izi alınması hukuka aykırılık teşkil eder.
- Aydınlatma ve Veri Güvenliği: Kurulun yayımladığı biyometrik verilerin işlenmesine ilişkin rehberler uyarınca, hastalara detaylı bir aydınlatma yapılmalı ve bu hassas veriler en üst düzey kriptografik yöntemlerle şifrelenerek saklanmalıdır.
Sağlık Çalışanları Açısından Durum: Mesai Takibinde Yeni Dönem
Birçok sağlık kuruluşu, hekimlerin ve sağlık personelinin işe giriş-çıkış saatlerini kontrol etmek amacıyla parmak izi veya yüz tanıma sistemlerini kullanmaktaydı. Ancak Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun yayımladığı güncel ilke kararları doğrultusunda, mesai takibi amacıyla biyometrik veri işlenmesi kesin olarak hukuka aykırı kabul edilmiştir. Kurulun ve Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik kararlarına göre; çalışanların rızası alınmış olsa dahi, mesai kontrolü için parmak izi veya yüz tanıma gibi yöntemlerin kullanılması ölçülülük ve veri minimizasyonu ilkelerine aykırıdır. Sağlık kuruluşları, çalışanlarının devam takibini kartlı geçiş, PIN kodu veya geleneksel imza gibi alternatif yöntemlerle sağlamakla yükümlüdür.
Sağlık Kuruluşlarının Alması Gereken Hukuki Tedbirler
Yüksek idari para cezaları ve hukuki yaptırımlarla karşılaşmak istemeyen sağlık kuruluşu yöneticileri ile hekimlerin şu önlemleri ivedilikle alması gerekmektedir:
- Personel takibinde kullanılan tüm parmak izi, avuç içi ve yüz tanıma sistemleri derhal sonlandırılmalı ve yasal alternatif sistemlere geçilmelidir.
- Ameliyathane veya ilaç deposu gibi yüksek güvenlik gerektiren alanlara erişimde biyometrik veri kullanılacaksa, bunun zorunluluk ve ölçülülük boyutları hukuki bir analizle raporlanmalı, veri sahiplerinden usulüne uygun açık rızalar alınmalıdır.
- Sağlık kuruluşları, veri saklama ve imha politikalarını güncellemeli, işleme amacı ortadan kalkan biyometrik verileri güvenli şekilde yok etmelidir.
Sonuç olarak, sağlık kuruluşlarında dijitalleşme süreçleri yönetilirken mevzuata tam uyum sağlanması yasal bir zorunluluktur. Hastaların mahremiyet hakkını ve çalışanların kişisel verilerini korumak, sağlık hukukunun ve tıp etiğinin en temel taşlarından biridir.
Anahtar Kelime : parmak izi yüz tanıma
