Sağlık verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilmekte ve en üst düzeyde koruma görmektedir. Bu verilerin mahremiyeti, hem hastaların temel hak ve özgürlüklerinin korunması hem de hekimlerin sır saklama yükümlülüğü açısından kritik bir öneme sahiptir. Peki, bu hassas veriler hangi koşullarda ve kimlerle paylaşılabilir? KVKK, bu konuda net sınırlar çizerek hem hastaların hem de sağlık profesyonellerinin hak ve yükümlülüklerini güvence altına almaktadır.
Temel Kural: Açık Rıza
Kişisel sağlık verilerinin işlenmesi ve üçüncü kişilerle paylaşılmasındaki temel ilke, ilgili kişinin, yani hastanın “açık rızasının” alınmasıdır. Açık rıza, hastanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradesiyle verdiği onayı ifade eder. Bu, hastanın kendi sağlık verileri üzerindeki kontrol hakkının bir yansımasıdır. Aydınlatma metinlerinde verilerin hangi amaçla, kimlere aktarılacağının açık ve anlaşılır bir dille belirtilmesi zorunludur.
Açık Rıza Aranmayan İstisnai Haller
KVKK, bazı durumlarda toplum sağlığını ve kamu düzenini bireysel hakların önünde tutarak sağlık verilerinin açık rıza olmaksızın paylaşılmasına imkan tanımıştır. Ancak bu istisnalar oldukça sınırlıdır ve keyfi uygulamalara kapı aralamaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları ve Kanun’un ruhu, bu istisnaların dar yorumlanması gerektiğini vurgulamaktadır.
6698 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca, sağlık verileri aşağıdaki amaçlarla açık rıza aranmaksızın işlenebilir:
- Kamu sağlığının korunması: Bulaşıcı hastalıkların takibi gibi toplumun genelini ilgilendiren durumlarda yetkili kamu kurumları veri paylaşımı yapabilir.
- Koruyucu hekimlik: Hastalıkların önlenmesi ve risk gruplarının belirlenmesi amacıyla yapılan çalışmalarda bu veriler kullanılabilir.
- Tıbbî teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi: Hastanın tedavi sürecinde yer alan farklı hekimler veya sağlık kurumları arasında, tedavinin devamlılığı için veri aktarımı zorunlu olabilir.
- Sağlık hizmetleri ile finansmanının planlanması ve yönetimi: Sosyal Güvenlik Kurumu gibi kurumların faturalandırma ve denetim faaliyetleri için veri paylaşımı gerekebilir.
İstisnanın Şartı: Sır Saklama Yükümlülüğü
Yukarıda sayılan istisnai hallerde dahi veri paylaşımının bir ön koşulu vardır: Verileri işleyecek olan kişilerin veya kurumların “sır saklama yükümlülüğü” altında bulunması gerekir. Bu, hekimler, diş hekimleri, eczacılar gibi sağlık personeli ile Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu gibi yetkili kurum ve kuruluşları kapsamaktadır. Bu yükümlülük, verilerin yetkisiz kişilerin eline geçmesini ve amaç dışı kullanılmasını önleyen en önemli güvencedir.
Hastanın Hakları ve Veri Sorumlusunun Yükümlülükleri
Hastalar, kendi sağlık verileri üzerinde geniş haklara sahiptir. Bu haklar arasında; verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlendiyse buna ilişkin bilgi talep etme, verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme, eksik veya yanlış verileri düzelttirme ve kanuna aykırı işlenen verilerin silinmesini isteme gibi haklar bulunur. Sağlık hizmeti sunucuları (hastaneler, klinikler, muayenehaneler vb.) “veri sorumlusu” sıfatıyla, bu verilerin güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü teknik ve idari tedbiri almakla yükümlüdür. Bir veri ihlali durumunda ise hem idari para cezaları hem de hukuki ve cezai sorumluluklar gündeme gelebilir.
Sağlık Verilerinin Yurt Dışına Aktarımı
Sağlık verilerinin yurt dışına aktarılması daha da sıkı kurallara bağlanmıştır. Temel kural yine hastanın açık rızasıdır. Açık rızanın olmadığı durumlarda ise, yukarıda belirtilen istisnaların varlığına ek olarak, verinin aktarılacağı ülkede yeterli korumanın bulunması veya tarafların yeterli korumayı yazılı olarak taahhüt ederek Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun iznini alması gerekmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
KVKK, sağlık verilerinin mahremiyetini temel bir hak olarak tanımakta ve bu verilerin paylaşımına ilişkin net sınırlar getirmektedir. Ana kural hastanın aydınlatılmış açık rızası olmakla birlikte, kanunda sınırlı sayıda sayılan ve sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce gerçekleştirilebilecek istisnalar mevcuttur. Hem hastaların hem de sağlık profesyonellerinin bu sınırlar hakkında bilgi sahibi olması, hak ve özgürlüklerin korunması ve olası hukuki uyuşmazlıkların önlenmesi adına büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : sağlık verileri paylaşımı
