Sünnet, Türkiye’de yaygın olarak uygulanan cerrahi bir işlem olmakla birlikte, hukuki ve tıbbi açıdan önemli sorumlulukları beraberinde getirmektedir. Hem kültürel hem de tıbbi gerekçelerle gerçekleştirilen bu müdahale, hukuken bir “tıbbi müdahale” olarak kabul edilir. Bu nedenle, işlemi gerçekleştiren hekimin, mesleki standartlara ve hukuki düzenlemelere uyması zorunludur. Bu yazıda, sünnet uygulamasında hekimin tıbbi özen borcu ve bu süreçte uyulması gereken klinik protokoller, hasta ve hekim hakları çerçevesinde ele alınacaktır.
Sünnetin Hukuki Niteliği ve Tıbbi Müdahale Kavramı
Türk hukuk sisteminde sünnet, cerrahi bir girişim olması sebebiyle tıbbi müdahale olarak değerlendirilmektedir. Anayasa’nın 17. maddesi ile güvence altına alınan vücut bütünlüğüne dokunulmazlık ilkesi, tıbbi müdahaleler için bir sınır teşkil eder. Bu ilkeye göre, tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz. Sünnet işlemi de bu kapsamdadır ve ancak belirli hukuki şartlar altında hukuka uygun kabul edilir. İlgili mevzuat uyarınca sünnet işlemi, yalnızca hekimler tarafından yapılabilir. Hekim olmayan kişiler tarafından sünnet yapılması kanunen yasaktır.
Hekimin Tıbbi Özen Borcu ve Komplikasyon Yönetimi
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu sözleşme çerçevesinde hekim, tıbbi müdahaleyi gerçekleştirirken güncel tıp biliminin standartlarına ve tecrübelere göre hareket etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe “özen borcu” denir. Hekim, mesleki bilgi ve becerisini kullanarak, hastanın zarar görmemesi için gerekli tüm önlemleri almak, uygun teşhisi ve tedaviyi gecikmeksizin belirleyip uygulamak zorundadır.
Yargıtay kararlarına göre hekim, en hafif kusurundan dahi sorumludur. Sünnet işlemi sırasında veya sonrasında oluşabilecek ve öngörülebilir risklere (komplikasyonlara) karşı gerekli tedbirleri almak hekimin sorumluluğundadır. Hekim, yalnızca işlemi doğru yapmakla kalmaz, aynı zamanda sünnet sonrası bakım ve olası komplikasyonların yönetimi konusunda da aileyi bilgilendirmekle yükümlüdür. Standartlara aykırı bir müdahale sonucu ortaya çıkan zararlar “tıbbi uygulama hatası” (malpraktis) olarak nitelendirilir ve hekimin hukuki ve cezai sorumluluğuna yol açabilir.
Klinik Protokoller ve Standartlar
Sağlık Bakanlığı, sünnet gibi cerrahi işlemlerin güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesi için çeşitli düzenlemeler ve genelgeler yayımlamaktadır. Bu düzenlemeler, işlemin kimler tarafından, hangi koşullarda ve nasıl yapılması gerektiğini belirler. Sünnet uygulamasında uyulması gereken temel klinik standartlar şunlardır:
- Yetkili Kişi: Sünnet işlemi, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun uyarınca yalnızca hekimler tarafından yapılabilir.
- Hijyen ve Sterilizasyon: İşlemin yapıldığı ortamın ve kullanılan aletlerin cerrahi sterilizasyon kurallarına uygun olması enfeksiyon riskini önlemek için kritik öneme sahiptir.
- Anamnez ve Muayene: İşlem öncesi çocuğun detaylı tıbbi öyküsü (anamnez) alınmalı, özellikle kanama bozukluğu olup olmadığı sorgulanmalı ve fiziki muayenesi yapılmalıdır.
- Ağrı Kontrolü: İşlem sırasında ve sonrasında uygun analjezi (ağrı kesici) yöntemleri kullanılarak çocuğun ağrı duymaması sağlanmalıdır.
- Postoperatif Bakım: Sünnet sonrası bakım, pansuman ve olası komplikasyonlar (kanama, enfeksiyon vb.) hakkında aileye detaylı bilgi verilmelidir.
Aydınlatılmış Onamın Rolü ve Önemi
Her tıbbi müdahalede olduğu gibi, sünnet işleminden önce de hastanın (çocuk küçük olduğu için yasal temsilcisinin yani velisinin) rızasının alınması hukuki bir zorunluluktur. Ancak bu rızanın geçerli olabilmesi için “aydınlatılmış onam” niteliğinde olması gerekir. Aydınlatılmış onam, hekimin veliyi şu konularda açık ve anlaşılır bir dille bilgilendirmesini içerir:
- Sünnet işleminin ne olduğu, nasıl yapılacağı.
- İşlemin potansiyel riskleri, yararları ve olası komplikasyonları.
- Alternatif yöntemler (varsa) ve bu yöntemlerin risk ve yararları.
- İşlem sonrası dikkat edilmesi gerekenler.
Bu bilgilendirmenin yapıldığı ve velinin rızasının alındığı, ispat kolaylığı açısından yazılı bir onam formu ile belgelenmelidir. Yargıtay kararlarında, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatının hekime ait olduğu vurgulanmaktadır. Yeterli aydınlatma yapılmadan alınan bir rıza, hukuken geçersiz sayılır ve hekimin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Anahtar Kelime : sunnet protokolleri
