Hekimlik, temelinde insan yaşamına saygı ve özenin bulunduğu, bu nedenle yüksek etik standartlarla çevrili bir meslektir. “Tıbbi deontoloji”, hekimlerin mesleklerini icra ederken uymaları gereken ahlaki ve mesleki ilkeler bütününü ifade eder. Bu ilkelere aykırı davranışlar, hem hekimin mesleki kariyeri hem de hasta hakları açısından ciddi sonuçlar doğurabilen bir disiplin sürecini başlatır.
Tıbbi Deontoloji Nedir ve Hangi Kuralları Kapsar?
Tıbbi deontoloji, hekimin hastasına, meslektaşlarına ve topluma karşı sorumluluklarını belirleyen kurallar bütünüdür. Türkiye’de bu kurallar başta Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve Türk Tabipleri Birliği (TTB) Hekimlik Meslek Etiği Kuralları olmak üzere çeşitli mevzuatlarla düzenlenmiştir. Bu kuralların temelinde evrensel tıp etiği ilkeleri olan yararlılık, zarar vermeme, adalet ve özerkliğe saygı yatar.
Deontoloji ihlallerine verilebilecek bazı yaygın örnekler şunlardır:
- Hastanın mahremiyetini ihlal etmek, sır saklama yükümlülüğüne uymamak.
- Hastayı yapılacak tıbbi müdahale hakkında yeterince bilgilendirmemek ve “aydınlatılmış onamını” almamak.
- Gereksiz tedaviler uygulamak veya pahalı ilaçlar önermek.
- Reklam yasağına aykırı davranarak yanıltıcı veya haksız rekabete yol açan tanıtımlar yapmak.
- Meslektaşlarını küçük düşürücü veya haksız eleştirilere maruz bırakmak.
- Tıbbi kayıtları eksik veya usulüne aykırı tutmak.
Disiplin Süreci Nasıl İşler?
Bir hekimin deontoloji kurallarını ihlal ettiği iddiası, ilgili hekimin bağlı bulunduğu Tabip Odası tarafından yürütülen bir disiplin sürecine konu olur. Bu süreç, hasta veya hasta yakınlarının şikayeti üzerine ya da tabip odasının durumu re’sen (kendiliğinden) tespit etmesiyle başlayabilir.
Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları
Disiplin süreci temel olarak iki aşamadan oluşur: soruşturma ve kovuşturma.
- Soruşturma: Tabip Odası Yönetim Kurulu, şikayeti veya iddiayı inceleyerek bir soruşturmacı atar. Soruşturmacı, iddialara ilişkin delilleri toplar, ilgili kişilerin (hekim, hasta, tanıklar) ifadelerini alır ve bir rapor hazırlayarak yönetim kuruluna sunar.
- Karar ve Kovuşturma (Onur Kurulu): Yönetim Kurulu, hazırlanan raporu değerlendirir. İhlalin sabit olduğuna kanaat getirirse dosyayı Tabip Odası Onur Kurulu’na sevk eder. Onur Kurulu, hekimin savunmasını da aldıktan sonra bir disiplin cezası verilip verilmeyeceğine karar verir. Bu aşama kovuşturma olarak adlandırılır.
Hekimin, soruşturmanın her aşamasında savunma hakkı bulunmaktadır. Süreç sonunda verilen kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren belirli süreler içinde Türk Tabipleri Birliği Yüksek Onur Kurulu’na itiraz edilebilir.
Uygulanabilecek Yaptırımlar Nelerdir?
Türk Tabipleri Birliği Disiplin Yönetmeliği’ne göre, deontoloji ihlalinin niteliğine göre hekimlere çeşitli yaptırımlar uygulanabilir. Bu yaptırımlar ağırlık derecesine göre şunlardır:
- Uyarma: Hekime mesleki davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir.
- Para Cezası: Kanunda belirtilen sınırlar dahilinde idari para cezası uygulanmasıdır.
- Geçici Olarak Meslekten Alıkoyma: Hekimin belirli bir süre (örneğin 15 günden 6 aya kadar) mesleğini icra etmesinin yasaklanmasıdır.
- Meslekten Men: En ağır yaptırım olup, hekimin meslek hayatına tamamen son verilmesidir.
Disiplin Cezasının Hukuk ve Ceza Davalarına Etkisi
Bir hekim hakkında disiplin soruşturması yürütülmesi veya ceza alması, aynı olay nedeniyle hakkında bir hukuk (tazminat) veya ceza davası açılmasına engel değildir. Tabip Odası Onur Kurulu tarafından verilen bir disiplin cezası, hukuk mahkemelerinde görülen bir tıbbi uygulama hatası (malpraktis) davasında hekimin kusurunun varlığına dair önemli bir delil olarak kabul edilebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hekimin özen borcuna aykırı davrandığı ve en hafif kusurundan dahi sorumlu olduğu prensibi benimsenmiştir. Disiplin kurulu kararında tespit edilen bir etik ihlal, mahkemenin hekimin kusurunu değerlendirmesinde önemli bir rol oynayarak tazminat sorumluluğunun doğmasına zemin hazırlayabilir.
“`
Anahtar Kelime : tıbbideontoloji
