Tıp, insan sağlığını koruma ve iyileştirme misyonuyla etik ve hukuki kuralların en sıkı şekilde uygulandığı alanlardan biridir. Hekimlik mesleğinin temelini oluşturan bu kurallar bütününe “tıbbi deontoloji” adı verilir. Hekimlerin mesleklerini icra ederken uymakla yükümlü oldukları ahlaki ve mesleki ilkeler, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve Hekimlik Meslek Etiği Kuralları gibi düzenlemelerle güvence altına alınmıştır. Bu kuralların ihlali, hekimler için ciddi sonuçlar doğuran bir disiplin sürecini başlatabilir.
Tıbbi Deontoloji İhlali ve Disiplin Sürecinin Başlaması
Bir hekimin mesleki etik kurallara aykırı davrandığı iddiası, disiplin sürecinin başlangıcını oluşturur. Bu süreç genellikle hasta veya hasta yakınlarının şikayetleri üzerine başlasa da, ilgili kurumların resen (kendiliğinden) yapacağı tespitlerle de başlayabilir. Şikayetler, hekimin bağlı bulunduğu ildeki Tabip Odası’na yapılır. Tabip Odası Yönetim Kurulu, şikayeti inceleyerek bir soruşturma açılıp açılmayacağına karar verir. Bu aşama, iddiaların ciddiyetinin ve delillerin bir ön değerlendirmesinin yapıldığı kritik bir adımdır.
Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları
Yönetim kurulunun soruşturma açılmasına karar vermesi halinde, bir soruşturmacı atanır. Soruşturmacı, olayı tüm yönleriyle araştırmakla, lehe ve aleyhe olan tüm delilleri toplamakla yükümlüdür. Bu süreçte, şikayet edilen hekimin yazılı savunması istenir. Hekimin, kendisine tanınan süre içinde savunma yapmaması, bu hakkından feragat ettiği anlamına gelir. Soruşturmacı, topladığı deliller ve hekimin savunması ışığında bir rapor hazırlayarak dosyayı Yönetim Kurulu’na sunar.
Yönetim Kurulu, soruşturma dosyasını inceledikten sonra hekimi disiplin kuruluna sevk edip etmeme kararını verir. Disiplin kuruluna sevk kararı, kovuşturma aşamasının başlangıcıdır. Kovuşturma, Tabip Odası Onur Kurulu tarafından yürütülür. Onur Kurulu, dosyayı derinlemesine inceler, tarafları dinler ve bir karar verir.
Uygulanabilecek Yaptırımlar (Disiplin Cezaları)
Tıbbi deontoloji kurallarının ihlali durumunda, Türk Tabipleri Birliği Disiplin Yönetmeliği’ne göre hekimlere çeşitli disiplin cezaları verilebilir. Bu cezalar, ihlalin niteliğine ve ağırlığına göre değişir:
- Uyarma Cezası: Hekime, mesleğini uygularken daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Hasta kayıtlarını usulüne uygun tutmamak veya hasta haklarına saygı göstermemek gibi durumlar bu cezayı gerektirebilir.
- Para Cezası: Kanunda belirtilen sınırlar dahilinde hekimin para ödemeye mahkum edilmesidir.
- Geçici Olarak Meslekten Men Cezası: Hekimin belirli bir süre boyunca mesleğini icra etmesinin yasaklanmasıdır.
- Meslekten Men (Yasaklanma) Cezası: En ağır yaptırım olup, hekimin meslek hayatına tamamen son verilmesidir.
Verilen cezalara karşı hekimin itiraz hakkı bulunmaktadır. İtirazlar, sırasıyla Türk Tabipleri Birliği Yüksek Onur Kurulu’na ve sonrasında idari yargı yoluna başvurularak yapılabilir. Uyarma ve para cezaları itiraz edilmediği takdirde kesinleşirken, meslekten men cezalarının kesinleşmesi için Yüksek Onur Kurulu’nun onayı gerekmektedir.
Disiplin Sürecinin Tazminat Davalarına Etkisi
Disiplin soruşturması ve sonucunda verilen bir ceza, hekim aleyhine açılabilecek olası bir tazminat davası (malpraktis davası) için önemli bir delil niteliği taşıyabilir. Hukuk mahkemesindeki hakim, disiplin kurulunun kararını değerlendirirken bağlı olmasa da, kararını oluştururken bu durumu önemli bir emare olarak dikkate alacaktır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, kişilik haklarına hukuka aykırı bir saldırı sonucunda manevi zarar gören kişi, manevi tazminat talep edebilir. Disiplin cezasının varlığı, hekimin kusurlu olduğuna dair bir kanaat oluşturabilir ve bu da tazminat davasının seyrini etkileyebilir.
Unutulmamalıdır ki, disiplin süreci ve ceza hukuku süreci birbirinden bağımsız işler. Aynı olay nedeniyle hekim hakkında hem disiplin soruşturması hem de ceza davası açılabilir. Bu süreçler, hekimlik mesleğinin itibarını ve toplum sağlığını korumayı amaçlayan, birbirini tamamlayan hukuki mekanizmalardır.
Anahtar Kelime : tıbbideontolojiihlalidava
