Tıbbi müdahaleler, insan sağlığını koruma ve iyileştirme amacı taşısa da, bu süreçlerin hukuki bir çerçevede yürütülmesi hem hasta haklarının korunması hem de hekimlerin mesleklerini güvenle icra edebilmeleri için kritik öneme sahiptir. İzmir gibi büyük şehirlerde sağlık hizmetlerinin yoğunluğu, tıbbi müdahalenin hukuka uygunluğu konusundaki farkındalığı daha da önemli kılmaktadır. Bu yazıda, tıbbi bir müdahalenin hukuka uygun sayılabilmesi için gereken şartlar, bu süreçteki delil ve ispat yükümlülükleri, olası bir uyuşmazlıkta zamanaşımı süreleri ve tazminat hakları gibi konular hem hastalar hem de hekimler için anlaşılır bir dille ele alınacaktır.
Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygunluk Şartları
Her tıbbi müdahale, Anayasa ile güvence altına alınan vücut bütünlüğüne bir müdahale niteliği taşır. Bu müdahalenin hukuka uygun kabul edilebilmesi için tıp ve hukuk dünyasında genel kabul görmüş bazı şartların bir arada bulunması zorunludur. Bu şartlar sağlanmadığında, yapılan işlem hukuka aykırı hale gelir ve hekimin hem hukuki hem de cezai sorumluluğu gündeme gelebilir.
1. Yetkili Sağlık Personeli Tarafından Yapılması
Tıbbi müdahale, tıp fakültesi mezunu ve mesleğini icra etme yetkisine sahip bir hekim veya onun denetimindeki yetkili bir sağlık personeli tarafından yapılmalıdır. Hekim olmayan kişilerin yaptığı müdahaleler, hukuka aykırıdır.
2. Tıbbi Bir Gereklilik (Endikasyon) Bulunması
Yapılacak müdahalenin, hastanın teşhis veya tedavisi için tıbben gerekli olması şarttır. Buna “endikasyon” denir. Estetik amaçlı müdahalelerde ise tıbbi gereklilik, kişinin ruhsal ve sosyal iyilik halini sağlama amacı olarak geniş yorumlanabilir. Endikasyon olmadan yapılan bir müdahale, hastanın rızası olsa dahi hukuka aykırı kabul edilir.
3. Hastanın “Aydınlatılmış Onamı”nın Alınması
Bu şart, belki de en önemli hukuka uygunluk sebebidir. Hekim, hastasını anlayabileceği bir dilde, yapılacak müdahalenin ne olduğu, amacı, başarı şansı, riskleri, olası komplikasyonları, alternatif tedavi yöntemleri ve tedaviyi kabul etmemesi durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında detaylı bir şekilde bilgilendirmelidir. Bu bilgilendirme sonrası hastanın özgür iradesiyle müdahaleye izin vermesine “aydınlatılmış onam” denir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatı hekime aittir. Sadece matbu onam formlarının imzalatılması, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmeyebilir.
4. Tıbbi Kural ve Standartlara Uygunluk
Gerçekleştirilen tıbbi müdahale, güncel tıp biliminin kabul ettiği kural ve standartlara uygun olmalıdır. Hekim, teşhis ve tedavi sürecinde gerekli özeni göstermekle yükümlüdür. Bilgisizlik, deneyimsizlik veya özensizlik sonucu standartlara aykırı yapılan bir müdahale “tıbbi uygulama hatası” (malpraktis) olarak kabul edilir ve hukuki sorumluluk doğurur.
Deliller ve İspat Yükü
Tıbbi uygulama hatası iddialarında, davacı olan hasta veya yakını, hekimin standartlara aykırı davrandığını, bu nedenle bir zararın ortaya çıktığını ve zarar ile hekimin eylemi arasında bir neden-sonuç (illiyet) bağı olduğunu ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, Yargıtay kararlarında, hastanın tıbbi detaylara hakim olamayacağı ve delillere ulaşmasının zorluğu göz önünde bulundurularak ispat yükünün hekimin üzerinde olduğu kabul edilen durumlar da mevcuttur. Özellikle aydınlatılmış onamın usulüne uygun alındığının ve müdahalenin tıp standartlarına uygun yapıldığının ispatı genellikle hekimden beklenir.
Davada kullanılabilecek temel deliller şunlardır:
- Hasta dosyası, tetkikler, raporlar ve tüm tıbbi kayıtlar
- Tanık beyanları
- Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin ilgili anabilim dallarından alınacak bilirkişi raporları
Bilirkişi raporları, hekimin kusurlu olup olmadığının ve yapılan işlemin bir komplikasyon mu yoksa tıbbi hata mı olduğunun tespitinde kilit rol oynar.
Zamanaşımı Süreleri
Tıbbi müdahaleden kaynaklanan tazminat davalarında zamanaşımı süresi, davanın hukuki dayanağına göre değişiklik gösterir:
- Özel Hastane veya Muayenehane: Hasta ile hekim/hastane arasındaki ilişki genellikle “vekalet sözleşmesi” kabul edilir ve bu tür davalarda zamanaşımı süresi 5 yıldır. Estetik ameliyat gibi “eser sözleşmesi” niteliğindeki durumlarda da farklı süreler uygulanabilir.
- Kamu Hastanesi: Devlet veya üniversite hastanelerindeki hatalı müdahalelerde idareye karşı “tam yargı davası” açılır. Zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde ilgili idareye başvurulmalı ve idarenin cevabından sonra 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır.
- Haksız Fiil: Bazı durumlarda hekimin eylemi haksız fiil olarak nitelendirilebilir. Bu durumda zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıldır.
Tazminat Türleri
Tıbbi uygulama hatası sonucu zarar gören hasta veya vefat durumunda yakınları, maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir.
Maddi Tazminat
Maddi tazminat, hatalı müdahale nedeniyle ortaya çıkan ekonomik kayıpları kapsar. Bunlar arasında:
- Tedavi ve ilaç giderleri
- Geçici veya kalıcı iş gücü kaybından doğan kazanç kayıpları
- Ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan zararlar
- Ölüm halinde, ölenin desteğinden yoksun kalanların zararları (destekten yoksun kalma tazminatı) bulunur.
Manevi Tazminat
Manevi tazminat ise, hastanın hukuka aykırı müdahale nedeniyle yaşadığı bedensel ve ruhsal acı, elem ve ızdırabı bir nebze de olsa hafifletmeyi amaçlar. Manevi tazminat miktarı, olayın ağırlığı, tarafların sosyal ve ekonomik durumu gibi unsurlar göz önünde bulundurularak hakim tarafından belirlenir.
“`
Anahtar Kelime : tıbbihukuk
