Tüp Bebek Tedavisinde Genetik Tarama (PGD) İhmali Nedir?
Preimplantasyon Genetik Tanı (PGD), tüp bebek tedavisinde embriyolarda genetik hastalık taraması yapılmasını sağlayan ileri bir tıbbi teknolojidir. Özellikle kalıtsal hastalıklara sahip çiftlerde veya ileri yaş gebeliklerinde, embriyolarda ciddi genetik hastalıkların önceden tespit edilerek sağlıklı embriyoların transferi amaçlanmaktadır. Ancak, bazı durumlarda PGD testi uygulanmayabilir ve bu ihmaller önemli hukuki sonuçlara yol açabilir.
PGD Uygulamasının Yasal Zemini
Tüp bebek uygulamalarında görev yapan hekimler ve sağlık kuruluşları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 gereği hastalarına kusursuz bir özen göstermek ve gerekli tıbbi standartlara uygun şekilde hareket etmekle yükümlüdür. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili yönetmeliklerinde ve mevzuatında da, hekimlerin hastaları bilgilendirme ve uygun tıbbi müdahaleyi seçme yükümlülüğüne vurgu yapılmaktadır.
- Hastanın mevcut riskleri veya kalıtsal hastalık taşıyıcılığı varsa, PGD taramasının önemi açıkça anlatılmalı, hastaya bilgilendirilmiş onam alındıktan sonra süreç planlanmalıdır.
- Gerekli bilgilendirme yapılmadan veya endikasyonu olmasına rağmen PGD testi uygulanmadan tüp bebek tedavisi gerçekleştirilirse ve sağlıksız doğum gerçekleşirse bu ihmal olarak değerlendirilebilir.
Genetik Tarama İhmali ve Hukuki Sorumluluk
PGD ihmalinin temelinde, hekimin tıbbi standartlara uygun hareket etmemesi ve hastayı yeterli düzeyde aydınlatmaması yatmaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, hekimin tıbbi müdahaleyi özenle yerine getirme yükümlülüğü vardır ve bu yükümlülüğün ihlali halinde, doğan zarardan hekimin sorumluluğu gündeme gelir.
- Hasta veya aile, hekimden veya sağlık kurumundan tazminat talebinde bulunabilir.
- İspat yükü genel olarak hastaya ait olmakla birlikte, hekim tarafından alınan onamın ve bilgilendirmenin usulüne uygun olup olmadığı da ayrıca değerlendirilir.
Hekimlerin ve Sağlık Kurumlarının Yükümlülükleri
Hekimlerin, özellikle kalıtsal hastalık riski taşıyan veya ileri yaştaki hastalarda, PGD’nin tıbben gerekliliğini bilimsel gerçekler ışığında değerlendirmesi gerekir. Bilgilendirme yükümlülüğü yalnızca sözlü değil, yazılı evrak üzerinde de gerçekleştirilmelidir. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili duyurularında da açıkça belirtildiği üzere, hastanın aydınlatılmış onama dayalı olarak süreç yönetilmelidir.
- PGD yapılmadığı halde hastalıklı çocuk dünyaya gelirse, ihmali bulunan hekim ve kurumlar hukuki olarak sorumlu olabilir.
- Hastanın doğru bilgilendirildiğinin ve gerekli tüm tıbbi işlemlerin önerildiğinin belgelenmesi, hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından hayatidir.
Sonuç ve Öneriler
PGD ihmali nedeniyle doğabilecek tıbbi ve hukuki sorunlar, çiftlerin mağduriyetine ve uzun süren hukuki süreçlere sebep olabilir. Hekimler ve sağlık kuruluşları, yüksek özen sorumluluğu gereği her hastada genetik risk değerlendirmesi yapmalı ve gerekli bilgilendirme-formlarını eksiksiz tutmalıdır. Hasta ise süreç boyunca haklarını bilmeli ve ilgili belgeleri titizlikle incelemelidir.
Tıbbi özen yükümlülüğüne uygun hareket ederek, hem tıbbi hem de hukuki açıdan güvenli bir tedavi süreci sağlamak, tüm tarafların menfaatine hizmet eder.
Anahtar Kelime : tüp bebek hukuki süreç
