Yunanca “iyi ölüm” veya “kolay ölüm” anlamına gelen ötenazi, tedavisi mümkün olmayan ve şiddetli acı çeken hastaların hayatlarına kendi talepleri doğrultusunda son verilmesi talebini ifade eder. Bu karmaşık konu, tıp, hukuk, etik ve felsefe gibi birçok disiplinin kesişim noktasında yer almakta ve tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de önemli tartışmalara zemin hazırlamaktadır.
Ötenazi Kavramı ve Türleri
Ötenazi, uygulanış biçimine göre temel olarak ikiye ayrılır. Bu ayrımı anlamak, konunun hukuki ve etik boyutlarını kavramak için kritik öneme sahiptir.
Aktif Ötenazi
Aktif ötanazi, hastanın hayatını sonlandırmak amacıyla dışarıdan tıbbi bir müdahalede bulunulmasıdır. Örneğin, hastaya yüksek dozda öldürücü bir ilacın enjekte edilmesi bu kategoriye girer. Bu yöntemde, hekimin veya üçüncü bir kişinin aktif bir eylemi söz konusudur.
Pasif Ötenazi
Pasif ötanazi ise, hastayı hayata bağlayan tıbbi tedavinin sonlandırılması veya hiç başlanmamasıdır. Yaşam destek ünitesinin kapatılması veya hayatı uzatan bir ameliyatın yapılmaması gibi durumlar pasif ötanaziye örnek olarak verilebilir. Burada amaç, hastalığın doğal seyrine bırakılmasıdır.
Türkiye’de Ötenazinin Hukuki Durumu
Türkiye Cumhuriyeti’nin hukuk sistemi, yaşam hakkını en temel ve devredilemez bir hak olarak kabul eder. Anayasa’nın 17. maddesi, “Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir” hükmünü amirdir. Bu temel ilke, ötenaziye ilişkin yasal çerçevenin de temelini oluşturur.
Türk hukukunda ötenaziyi özel olarak düzenleyen bir kanun maddesi bulunmamaktadır. Ancak bu durum, ötenazinin yasal olduğu anlamına gelmez. Aksine, mevcut kanunlar çerçevesinde ötenazi kesinlikle yasaktır ve suç teşkil eder.
- Hasta Hakları Yönetmeliği: 1998 tarihli Hasta Hakları Yönetmeliği’nin “Ötenazi Yasağı” başlıklı 13. maddesi, “Ötenazi yasaktır. Tıbbi gereklerden bahisle veya her ne suretle olursa olsun, hayat hakkından vazgeçilemez. Kendisinin veya bir başkasının talebi olsa dahi, kimsenin hayatına son verilemez.” diyerek konuya net bir yasak getirmiştir.
- Türk Ceza Kanunu (TCK): Aktif ötanazi uygulayan bir hekim, Türk Ceza Kanunu’nun kasten insan öldürme suçunu düzenleyen hükümlerine göre yargılanır. Hastanın rızası, bu fiili hukuka uygun hale getirmez çünkü yaşam hakkı, kişinin kendi üzerinde dahi mutlak surette tasarruf edebileceği bir hak olarak görülmemektedir. Pasif ötenazi de benzer şekilde, duruma göre kasten veya ihmal suretiyle insan öldürme suçları kapsamında değerlendirilebilir. Ayrıca, bir kişiyi intihara teşvik etmek veya yardım etmek de TCK’nın 84. maddesi uyarınca ayrı bir suçtur.
Hekimin Sorumluluğu ve Tıbbi Deontoloji
Hekimlik mesleğinin temelini oluşturan Hipokrat Yemini ve Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi, hekimin öncelikli görevinin hayatı korumak ve insan sağlığına özen göstermek olduğunu belirtir. Nizamname, hekimin teşhis, tedavi veya koruma amacı olmaksızın hastanın bedeni veya akli direncini azaltacak herhangi bir işlem yapmasını yasaklar. Bu düzenlemeler, ötenazi uygulamasının hekimlik meslek etiğiyle bağdaşmadığını ortaya koymaktadır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatları da yaşam hakkının kutsallığı ve vazgeçilmezliği prensibini benimsemiştir. Hastanın veya yakınlarının rızasının, hekimin hukuki ve cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı kabul edilmektedir. Hekimin görevi, acıyı dindirmek ve hastanın yaşam kalitesini son ana kadar en üst düzeyde tutmaya çalışmaktır, yaşamı sonlandırmak değil.
Sonuç ve Değerlendirme
Mevcut hukuki düzenlemeler ve yerleşik yargı kararları ışığında, Türkiye’de ötenazinin her iki türü de yasal değildir ve ciddi cezai yaptırımlarla karşı karşıyadır. Yaşam hakkının mutlak bir değer olarak korunması, Türk hukuk sisteminin temel yaklaşımıdır. Hastaların acılarının dindirilmesi ve onurlu bir yaşam sonu süreci geçirmeleri için palyatif bakım gibi tıbbi ve sosyal desteklerin geliştirilmesi, ötenazi tartışmalarına alternatif olarak öne çıkan en önemli konudur. Hekimler ve hastalar için mevcut yasal çerçevenin bilinmesi ve bu sınırlar dahilinde hareket edilmesi hukuki ve mesleki sorumluluk açısından büyük önem taşımaktadır.
“`
Anahtar Kelime : otenazi turkiyede
