Hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişki, tıp biliminin gereklerinin ve hukukun genel prensiplerinin iç içe geçtiği hassas bir zeminde yer alır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da kabul edildiği üzere, bu ilişki temelde bir vekalet sözleşmesi olarak nitelendirilir. Bu, hekimin hastanın menfaatine olacak şekilde tıbbi teşhis, tedavi ve bakım işlemlerini özenle yürütmeyi taahhüt ettiği anlamına gelir. Ancak bu sözleşme, hekimin belirli bir sonucu (iyileşmeyi) garanti ettiği bir eser sözleşmesi değildir. Hekimin sorumluluğu, tedavi sürecini tıp biliminin güncel standartlarına ve genel kabul görmüş kurallarına uygun olarak, özenle yönetmektir.
Vekalet Sözleşmesi ve Hekimin Sorumluluğunun Hukuki Niteliği
Hasta ile hekim veya özel sağlık kuruluşu arasında bir tedavi ilişkisi başladığında, aralarında Borçlar Kanunu kapsamında bir vekalet sözleşmesi kurulmuş sayılır. Bu sözleşme uyarınca hekim, vekil sıfatıyla, hastanın sağlığına kavuşması için gerekli tüm mesleki çabayı göstermeyi borçlanır. Yargıtay kararlarına göre vekil, işini görürken yöneldiği sonucun elde edilmemesinden değil, bu sonuca ulaşmak için gösterdiği çabanın, yaptığı işlemlerin ve davranışların özenli olmamasından doğan zararlardan sorumludur. Bu nedenle, hekimin sorumluluğu “özen borcu”nun ihlali üzerine kuruludur ve en hafif kusurundan dahi sorumlu tutulabilir.
Hekim Sorumluluğunun Temel Şartları
Bir hekimin hukuki sorumluluğundan bahsedebilmek için belirli şartların bir arada bulunması gerekir:
- Tıbbi Standartlara Aykırı Bir Fiil: Hekimin teşhis, tedavi veya bakım sürecinde tıp biliminin genel kabul görmüş standartlarına, tecrübelere ve kurallarına aykırı bir eylemde bulunması gerekir. Bu durum, bilgi eksikliği, deneyimsizlik, dikkatsizlik veya ihmalden kaynaklanabilir.
- Zararın Meydana Gelmesi: Hastanın, hekimin eylemi sonucunda bedensel, ruhsal veya maddi bir zarara uğramış olması şarttır. Bu zarar, tedavi masrafları, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya manevi acı ve ızdırap olabilir.
- Uygun İlliyet (Nedensellik) Bağı: Meydana gelen zarar ile hekimin tıbbi standartlara aykırı fiili arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi bulunmalıdır. Yani zararın, hekimin kusurlu eyleminden kaynaklandığı ispatlanmalıdır.
- Kusur: Hekimin eyleminin hukuka aykırı olmasının yanı sıra kusurlu olması da gerekir. Hekimin özen borcuna aykırı her davranışı kusur olarak kabul edilir ve Yargıtay, hekimlerin en hafif kusurlarından dahi tam sorumlu olmaları gerektiğini belirtmektedir.
Tıbbi Uygulama Hatalarında Deliller ve İspat Yükü
Tıbbi uygulama hatası (malpraktis) davalarında ispat yükü, kural olarak davacı olan hastadadır. Hasta, hekimin tıbbi standartlara aykırı davrandığını ve bu nedenle zarara uğradığını delilleriyle ortaya koymalıdır. Bu süreçteki en önemli deliller genellikle şunlardır:
- Hasta Dosyaları ve Tıbbi Kayıtlar: Hastanede tutulan tüm kayıtlar, tetkikler, raporlar ve epikriz (hasta çıkış özeti) raporları davanın temelini oluşturur.
- Bilirkişi Raporları: Mahkeme, konunun teknik ve uzmanlık gerektirmesi nedeniyle genellikle Adli Tıp Kurumu’ndan veya üniversitelerin ilgili ana bilim dallarından bir bilirkişi heyeti oluşturarak rapor alınmasına karar verir. Bu raporlarda, hekimin eyleminin tıp bilimi standartlarına uygun olup olmadığı değerlendirilir.
- Tanık Beyanları: Özellikle hastanın durumu ve tedavi süreci hakkında bilgi sahibi olan kişilerin beyanlarına başvurulabilir.
Önemli bir istisna, “aydınlatılmış onam” ilkesidir. Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre, hastayı yapılacak tıbbi müdahalenin riskleri, sonuçları ve alternatifleri konusunda yeterince aydınlattığını ve hastanın bu müdahaleye rıza gösterdiğini ispat etme yükümlülüğü hekime aittir.
Zamanaşımı Süreleri
Hekim sorumluluğuna dayalı tazminat davalarında zamanaşımı süresi, hukuki ilişkinin niteliğine göre değişmektedir. Hekim ile hasta arasındaki ilişki vekalet sözleşmesi kabul edildiğinden, Türk Borçlar Kanunu uyarınca bu sözleşmeden doğan alacaklar için zamanaşımı süresi 5 yıldır. Ancak, hekimin eylemi aynı zamanda ceza kanunları kapsamında suç teşkil ediyorsa (örneğin taksirle yaralama veya ölüme neden olma), ceza davası için öngörülen daha uzun zamanaşımı süreleri uygulanır. Bu durum, genellikle hasta lehine bir sonuç doğurmaktadır.
Tazminat Talepleri
Hekimin hukuki sorumluluğunun tespit edilmesi halinde, hasta maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahip olur.
Maddi Tazminat
Maddi tazminat, hastanın uğradığı ekonomik kayıpları kapsar. Bunlar başlıca:
- Tedavi ve hastane giderleri
- Hatalı tedavi süresince ve sonrasında çalışılamayan dönem için gelir kaybı
- Çalışma gücünün azalmasından veya tamamen yitirilmesinden doğan kayıplar
- Ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan zararlar
Manevi Tazminat
Manevi tazminat ise, hastanın veya ağır bedensel zarar ya da ölüm halinde yakınlarının çektiği acı, elem ve ızdırabı bir nebze de olsa hafifletmeyi amaçlar. Manevi tazminatın miktarı, olayın özellikleri, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ve kusurun ağırlığı gibi faktörler göz önünde bulundurularak hakim tarafından takdir edilir.
Anahtar Kelime : hekim sorumluluğu
