Teknolojinin tıp alanındaki baş döndürücü ilerleyişi, yapay zeka (AI) destekli sistemleri teşhis ve tedavi süreçlerinin bir parçası haline getirmiştir. Radyoloji görüntülerinin analizinden kanser taramalarına kadar geniş bir yelpazede kullanılan bu algoritmalar, “Yapay zeka doktorları (AI MD) bir gün hekimlerin yerini alabilir mi?” ve “Yapay zekanın koyduğu bir teşhisin hukuki statüsü nedir?” sorularını gündeme getirmektedir. Bu yazı, yapay zekanın teşhis koyma yetkisini, mevcut Türk hukuk sistemi çerçevesinde hasta ve hekimler için anlaşılır bir dille ele almaktadır.
Yapay Zeka Hukuki Olarak “Kişi” Değil, Bir “Araçtır”
Mevcut Türk hukuk düzenlemelerine göre yapay zeka, bağımsız bir hukuki kişiliğe sahip değildir. Bu durumun en önemli sonucu, yapay zekanın kendi eylemlerinden dolayı doğrudan sorumlu tutulamamasıdır. Sağlık alanında kullanılan yapay zeka destekli yazılımlar, hekimin teşhis koyma sürecini destekleyen, verimliliği artıran bir “tıbbi cihaz” veya “destek sistemi” olarak kabul edilir. Dolayısıyla, bir algoritmanın ürettiği analiz veya ön rapor, hekimin yerine geçen otonom bir karar değil, hekimin uzmanlığına sunulmuş bir veridir.
Hekimin “Son Söz” Sorumluluğu Devam Etmektedir
Yapay zeka ne kadar gelişmiş olursa olsun, sunduğu verileri yorumlamak, doğrulamak ve nihai teşhisi koymakla yükümlü olan kişi hekimdir. Hekim, yapay zekanın çıktısını “körlemesine” kabul edemez; bu çıktıyı kendi klinik bilgisi, tecrübesi ve hastanın özel durumuyla birleştirerek tıp biliminin genel kabul görmüş standartlarına göre değerlendirmelidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da hekimin özen yükümlülüğü sıkça vurgulanmaktadır. Bu yükümlülük, en modern teknolojik cihazlar kullanılırken dahi ortadan kalkmaz.
Hatalı bir teşhis neticesinde hastanın zarar görmesi durumunda, geleneksel tıbbi uygulama hatası (malpraktis) kuralları geçerliliğini korur. Hukuki sorumluluk zinciri genellikle üç halkadan oluşur:
- Hekimin Sorumluluğu: Yapay zeka çıktısını yeterince denetlemeden veya yanlış yorumlayarak hatalı bir teşhise neden olan hekim, mesleki özen yükümlülüğünü ihlal etmiş sayılabilir.
- Sağlık Kuruluşunun Sorumluluğu: Kullanılan yapay zeka sisteminin güncel olmaması, personelinin bu konuda yeterli eğitim almaması veya sistemin denetim mekanizmalarının kurulmaması gibi durumlar, hastanenin organizasyon kusuru nedeniyle sorumluluğunu doğurabilir.
- Üretici Firmanın Sorumluluğu: Eğer zarar, algoritmadaki bir kodlama hatası, yanlış veya eksik veri seti gibi doğrudan yazılımın kendisinden kaynaklanıyorsa, yazılımı geliştiren teknoloji şirketinin “ürün sorumluluğu” gündeme gelebilir.
Mevcut Durum ve Geleceğe Bakış
Türkiye’de henüz doğrudan yapay zekaya özgü bir sağlık hukuku düzenlemesi bulunmamaktadır. Mevcut vakalar, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), Hasta Hakları Yönetmeliği, Tıbbi Cihaz Yönetmeliği ve genel tazminat hukuku prensipleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Sağlık Bakanlığı, yapay zeka temelli uygulamaları desteklemekte ve sağlık sistemine entegrasyonu için çalışmalar yürütmektedir, ancak bu teknolojilerin hukuki çerçevesinin de teknolojiyle paralel olarak geliştirilmesi bir zorunluluktur.
Avrupa Birliği’nin kabul ettiği Yapay Zeka Yasası (AI Act) gibi düzenlemeler, sağlık alanında kullanılan yapay zekayı “yüksek riskli” olarak sınıflandırarak üreticilere ve kullanıcılara şeffaflık ve denetim gibi katı yükümlülükler getirmektedir. Bu uluslararası gelişmelerin, Türkiye’deki gelecekteki yasal düzenlemeler için de bir model oluşturması beklenmektedir.
Hastalar ve Hekimler İçin Öneriler
Hastalar için; teşhis sürecinde yapay zeka kullanılıp kullanılmadığını sorma ve bu teknolojinin rolü hakkında hekimlerinden bilgi alma hakları bulunmaktadır. Unutulmamalıdır ki, nihai teşhis ve tedavi kararı her zaman hekiminize aittir.
Hekimler için; yapay zeka sistemlerini bir “karar verici” olarak değil, kendi klinik uzmanlıklarını destekleyen bir “danışman” veya “yardımcı araç” olarak görmek esastır. Kullanılan sistemlerin sınırlılıklarını bilmek, çıktılarını daima kritik bir süzgeçten geçirmek ve tüm süreci hasta dosyasına detaylıca kaydetmek, olası hukuki sorumlulukların önlenmesi adına hayati önem taşımaktadır.
Sonuç olarak, yapay zeka doktorları henüz hukuken bir “teşhis koyma” yetkisine sahip değildir. Bu yetki ve nihai sorumluluk, tıp biliminin merkezindeki insan unsurunda, yani hekimlerdedir. Teknoloji ilerledikçe bu dinamik değişebilecek olsa da, mevcut yasal çerçeve hekimin denetim ve onay rolünü vazgeçilmez kılmaktadır.
“`
Anahtar Kelime : yapay zeka doktor
