Uzun Süren Sağlık Davalarında Enflasyonun Tazminata Etkisi
Tıbbi uygulama hatası (malpraktis) iddialarına dayanan tazminat davaları, nitelikleri gereği son derece karmaşık ve titiz bir yargılama sürecini beraberinde getirir. Kusur durumunun tespiti için bilirkişi heyetlerinden veya Adli Tıp Kurumundan rapor alınması, kusur oranlarının belirlenmesi ve aktüeryal hesaplamalar gibi aşamalar, bu davaların yıllarca sürmesine neden olabilmektedir. Türkiye’deki yüksek enflasyonist ortam göz önüne alındığında, davanın açıldığı tarihteki para değerinin, karar anında ciddi bir biçimde erimesi kaçınılmaz hale gelmektedir. Bu durum, hem hak kaybına uğrayan hastaları hem de dava sonunda yüksek tazminat riskleriyle karşılaşan hekimleri doğrudan ilgilendirmektedir.
Yasal Faiz Enflasyon Karşısında Yeterli midir?
Hukukumuzda borcun gecikmeli ödenmesi durumunda uygulanan temel telafi mekanizması yasal faizdir. 3095 Sayılı Kanun kapsamında belirlenen yasal faiz oranları, genellikle piyasadaki fiili enflasyon oranlarının altında kalmaktadır. Tıbbi uygulama hatasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında faiz, kural olarak haksız fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren işletilir. Ancak davanın uzun yıllar sürmesi durumunda, hükmedilen faiz tutarı paranın satın alma gücündeki reel kaybı karşılamakta yetersiz kalabilmektedir. Bu durum, hak sahibi olan davacının mülkiyet hakkının ihlal edilmesi riskini doğurmaktadır.
Enflasyon Mağduriyetine Karşı Hukuki Formül: Munzam Zarar (TBK m. 122)
Yasal faizin enflasyon karşısında yetersiz kaldığı durumlarda borçlar hukuku, alacaklıyı korumak adına “munzam zarar” (aşkın zarar) müessesesini öngörmüştür. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 122. maddesi uyarınca; alacaklı, maruz kaldığı zararın yasal faizle karşılanamayacak derecede büyük olduğunu ispatlarsa, borçlu bu aşkın zararı da gidermekle yükümlüdür.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, yüksek enflasyon oranları, mevduat faizleri, döviz kurlarındaki artış ve altın fiyatlarındaki yükseliş gibi ekonomik parametreler genel bir karine olarak kabul edilmektedir. Davacı taraf, sadece bu ekonomik verilerdeki artış ile yasal faiz arasındaki farkı ortaya koyarak ek bir tazminat (munzam zarar) talep edebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da uzun süren yargılamalarda paranın değer kaybının telafi edilmemesinin, mülkiyet hakkının ihlali niteliğinde olduğu açıkça belirtilmektedir.
Hekimler ve Hastalar İçin Pratik Sonuçlar
Uzun süren sağlık hukuku davalarında enflasyonun ve munzam zararın etkileri taraflar açısından şu sonuçları doğurmaktadır:
- Hastalar (Davacı Taraf) Açısından: Davanın uzun sürmesi durumunda sadece yasal faizle yetinilmeyip, enflasyon kaynaklı reel değer kaybını telafi etmek adına munzam zarar davası açılması bir hak arama yolu olarak öne çıkmaktadır.
- Hekimler ve Sağlık Kuruluşları (Davalı Taraf) Açısından: Davanın başlangıcında öngörülen tazminat miktarının, yıllar sonra faiz ve munzam zarar talepleriyle birlikte katlanarak büyüme riski mevcuttur. Bu durum, hekimlerin mesleki sorumluluk sigortası limitlerinin güncel tutulmasının önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.
- Hesaplama Yöntemleri: Maddi tazminat hesaplanırken (özellikle geçici veya sürekli iş göremezlik tazminatlarında) aktüerya uzmanları tarafından karar tarihine en yakın verilerin ve güncel asgari ücret tutarlarının esas alınması, enflasyonun yıkıcı etkisini azaltmaya yönelik bir diğer yargısal çözümdür.
Sonuç
Malpraktis davalarının uzun sürmesi, enflasyonist ortamlarda adalet mekanizmasının hakkaniyete uygun sonuçlar üretmesini zorlaştırmaktadır. Ancak Türk Borçlar Kanunu’nun 122. maddesi kapsamında talep edilebilen munzam zarar ve Anayasa Mahkemesi’nin mülkiyet hakkını koruyan kararlı duruşu, adaletin tecellisinde önemli birer güvencedir. Davanın her iki tarafının da yargılama sürecinde bu dinamikleri gözeterek savunma ve taleplerini şekillendirmesi, telafisi güç kayıpların önüne geçecektir.
Anahtar Kelime : sağlık hukuku hakları
