Sünnet, tıbbi bir müdahale olması nedeniyle hem hastanın (çocuğun) hem de hekimin hak ve yükümlülüklerini barındıran karmaşık bir hukuki süreci beraberinde getirir. Özellikle anne ve babanın boşanmış olduğu veya aralarında anlaşmazlık bulunduğu durumlarda, sünnet operasyonu için kimin rızasının alınacağı önemli bir hukuki sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yazıda, anne-baba onayı olmadan sünnet yapılıp yapılamayacağı, velayet ve rıza konuları, Türk Medeni Kanunu ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları çerçevesinde ele alınacaktır.
Sünnetin Hukuki Niteliği ve Rızanın Önemi
Hukuki açıdan sünnet, çocuğun vücut bütünlüğüne yapılan bir müdahaledir. Anayasa’nın 17. maddesi, “Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tâbi tutulamaz” hükmünü amirdir. Bu ilke, tıbbi müdahalelerin hukuka uygunluğu için hastanın “aydınlatılmış onamının” alınmasını zorunlu kılar. Çocuklar söz konusu olduğunda ise bu rıza hakkı, yasal temsilcileri olan anne ve baba tarafından kullanılır.
Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 24. maddesi de küçük veya kısıtlı hastalarda veli veya vasiden izin alınması gerektiğini açıkça belirtir. Bu nedenle, tıbbi bir zorunluluk olmaksızın (sosyal ve kültürel nedenlerle) yapılan sünnet operasyonu için velayet hakkını kullanan ebeveynin rızası mutlak bir şarttır.
Velayet Hakkı Çerçevesinde Rıza Yetkisi
Türk Medeni Kanunu’na göre, evlilik birliği devam ederken velayet hakkı anne ve baba tarafından birlikte kullanılır. Bu durumda, çocuğun sünneti gibi önemli bir karar için her iki ebeveynin de ortak rızası aranır. Ebeveynlerden birinin onayı olmadan yapılan bir müdahale, hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.
Peki, anne ve baba boşanmışsa durum ne olur?
- Velayet Tek Bir Ebeveyndeyse: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, boşanma sonrası velayet hakkı tek bir ebeveyne verilmişse, çocuğun bakımı, eğitimi ve sağlığı gibi konularda karar verme yetkisi o ebeveyne aittir. Bu kapsamda, velayet sahibi ebeveyn, çocuğun sünneti için tek başına karar alabilir ve rıza gösterebilir. Diğer ebeveynin onayının alınması hukuken zorunlu değildir.
- Ortak Velayet Durumu: Boşanma sonrası anne ve babaya ortak velayet verilmişse, çocuğun hayatını etkileyen önemli kararların birlikte alınması gerekir. Sünnet operasyonu da bu tür önemli kararlardan biri olarak kabul edilir ve her iki ebeveynin de rızasının alınması esastır.
Ebeveynler Arasında Anlaşmazlık Olması Halinde Ne Yapılmalı?
Anne ve babanın sünnet konusunda anlaşmazlık yaşaması (örneğin biri isterken diğerinin karşı çıkması) durumunda, çocuğun üstün yararı ilkesi devreye girer. Ebeveynler arasındaki bu uyuşmazlık, Aile Mahkemesi’ne taşınabilir. Mahkeme, pedagog ve sosyal hizmet uzmanlarından görüş alarak, çocuğun yaşı, olgunluğu, psikolojik durumu ve sünnetin onun bedensel ve ruhsal gelişimine etkilerini değerlendirir. Yargılama sonucunda, çocuğun menfaatine en uygun olan kararı hakim verir. Bu süreçte, ayırt etme gücüne sahip (genellikle ergenlik dönemindeki) çocuğun da görüşünün alınması, Yargıtay kararlarında vurgulanan önemli bir unsurdur.
Hekimin Hukuki Sorumluluğu
Sünnet operasyonunu gerçekleştirecek olan hekimin, rıza prosedürünü titizlikle takip etmesi gerekir. Hekim, operasyon öncesinde velayet durumunu teyit etmeli ve hukuken yetkili olan kişi veya kişilerden usulüne uygun şekilde yazılı onam almalıdır.
- Evli ebeveynlerden her ikisinin de onamını almak,
- Boşanmış ebeveynlerde velayet belgesini görmek ve velayet sahibi ebeveynin onayını almak,
- Ortak velayet durumunda her iki ebeveynin de ortak rızasını aramak hekimin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldıran önemli adımlardır.
Eksik veya usulsüz bir rıza ile yapılan sünnet, hekimin hukuki (tazminat) ve cezai (kasten yaralama) sorumluluğuna yol açabilir. Bu nedenle, rıza süreçlerinde tereddüt yaşanması halinde bir hukuk profesyonelinden görüş alınması tavsiye edilir.
“`
Anahtar Kelime : sunnet riza velayet
