Sağlık hukukunda, özellikle de tıbbi uygulama hatası (malpraktis) iddialarının gündeme geldiği davalarda, mahkemelerin karar verirken en çok başvurduğu delil bilirkişi raporlarıdır. Hâkimler hukuk eğitimi almış uzmanlar olduklarından, tıp biliminin gerektirdiği teknik ve özel uzmanlık konularında bilirkişilerin mütalaalarına ihtiyaç duyarlar. Ancak bir davanın adil bir şekilde sonuçlanabilmesi için bilirkişi raporunun sadece bir sonuç beyan etmesi yetmez; bu raporun “denetime elverişli” olması yasal bir zorunluluktur.
Denetime Elverişli Rapor Ne Demektir?
Bilirkişi raporunun denetime elverişli olması; raporda ulaşılan teknik ve tıbbi sonuçların, davanın tarafları (hasta ve hekim), mahkeme hâkimi ve üst mahkemeler (Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay) tarafından anlaşılabilir, denetlenebilir ve mantıksal bir silsile içinde gerekçelendirilmiş olması anlamına gelir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) ilgili hükümleri uyarınca, bilirkişi raporları hâkimi bağlayıcı olmamakla birlikte, hükme esas alınabilmesi için mutlaka rasyonel ve bilimsel açıklamalara dayanmalıdır.
Sadece “Hekimin eylemi tıp kurallarına uygundur” ya da “Hekim kusurludur” şeklinde soyut ve kestirme ifadeler içeren bir rapor denetime elverişli değildir. Raporda; hastanın şikayetleri, uygulanan tanı ve tedavi yöntemleri, ortaya çıkan komplikasyonlar ve bu süreçteki tıbbi standartlar adım adım incelenmeli ve sonucun neden bu şekilde ortaya çıktığı anlaşılır bir dille gerekçelendirilmelidir.
Denetime Elverişli Bir Raporun Taşıması Gereken Kriterler
Sağlık hukuku uyuşmazlıklarında hazırlanan bir bilirkişi raporunun denetlenebilir kabul edilmesi için şu temel unsurları barındırması gerekir:
- Açık ve Anlaşılır Gerekçelendirme: Raporda yer alan her bir tıbbi tespitin hukuki ve bilimsel gerekçesi açıkça yazılmalıdır. HMK m. 279 gereğince, bilirkişi raporunun gerekçeli olması kanuni bir zorunluluktur.
- Çelişkilerden Arınmış Olma: Raporun kendi içinde çelişkili ifadeler barındırmaması gerekir. Örneğin, raporun tespit kısmında “hekimin müdahalede geç kaldığı” belirtilip, sonuç kısmında “hekimin kusursuz olduğu” yönünde bir kanaat bildirilmesi denetlenebilirliği ortadan kaldırır.
- Tıbbi Literatüre Dayanma: Bilirkişiler, ulaştıkları kanaatleri güncel tıp literatürü, kılavuzlar ve kabul görmüş tedavi protokolleri ile desteklemelidir. Raporda “neden-sonuç” ilişkisi tıp bilimi çerçevesinde kurulmalıdır.
- Somut Sorulara Net Yanıtlar Verme: Mahkeme tarafından bilirkişiye yöneltilen tüm iddialar ve sorular eksiksiz, net ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde cevaplandırılmalıdır.
Yargıtay İçtihatlarında “Denetime Elverişlilik” ve Komplikasyon Ayrımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da önemle vurgulandığı üzere, mahkemelerin bilirkişi raporlarını doğrudan kabul etmeyip, bu raporların denetime elverişli olup olmadığını re’sen incelemesi gerekmektedir. Sağlık hukukunda en sık karşılaşılan tartışma konularından biri “komplikasyon-malpraktis” ayrımıdır. Komplikasyon, tıbbi girişimin kabul edilebilir riskleri arasında yer alan ve tüm önlemlere rağmen ortaya çıkabilen istenmeyen durumlardır.
Yargıtay’ın istikrarlı kararlarına göre; bir zararın sadece “komplikasyon” olduğunun belirtilmesi, hekimin sorumluluğunu doğrudan ortadan kaldırmaz. Bilirkişi raporunda, meydana gelen komplikasyonun zamanında fark edilip edilmediği, fark edildikten sonra gerekli tıbbi müdahalenin standartlara uygun şekilde yapılıp yapılmadığı (komplikasyon yönetimi) denetime elverişli şekilde açıklanmalıdır. Eğer rapor bu süreçleri adım adım analiz etmiyorsa, hüküm kurmaya elverişli olmadığı gerekçesiyle karar üst mahkeme tarafından bozulacaktır.
Sonuç
Hem hastaların hak arama hürriyeti hem de hekimlerin mesleki güvenceleri açısından, adil bir yargılamanın temel şartı denetime elverişli bilirkişi raporlarıdır. Gerekçesiz, bilimsellikten uzak ve soyut ifadeler barındıran raporlar adalet duygusunu zedeler. Bu nedenle tıbbi uygulama hatası iddialarına dayalı davalarda tarafların, bilirkişi raporlarını denetlenebilirlik kriterleri yönünden dikkatle incelemesi ve eksik raporlara karşı yasal süreler içinde usulüne uygun şekilde itiraz etmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : bilirkişi raporu denetimi
