Tıbbi müdahalelerin başarısında erken teşhis, hayati bir öneme sahiptir. Bir hastalığın zamanında teşhis edilememesi veya yanlış teşhis edilmesi, hastanın tedavi sürecini zorlaştırabileceği gibi bazen geri dönülemez zararlara da yol açabilir. Sağlık hukukunda en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, tanıda gecikme veya geç teşhis durumlarının tıbbi malpraktis (hekim hatası) teşkil edip etmediğidir. Bu yazımızda, geç teşhisin hukuki boyutunu, hangi şartlarda malpraktis sayılacağını ve Türk yargı sisteminin bu konudaki yerleşik yaklaşımını ele alacağız.
Geç Teşhis Nedir ve Hangi Durumlarda Malpraktis Sayılır?
Her geç teşhis vakası doğrudan bir hekim hatası olarak değerlendirilmez. Tıpta “komplikasyon” adı verilen, her türlü özene rağmen kaçınılmaz olarak ortaya çıkabilen öngörülemeyen durumlar ile “malpraktis” yani kusurlu eylem arasındaki sınır oldukça hassastır. Bir geç teşhisin hukuken malpraktis olarak kabul edilebilmesi için belirli şartların bir arada bulunması gerekir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde, geç teşhisin tazminat sorumluluğu doğurabilmesi için şu üç temel unsurun gerçekleşmesi aranır:
- Hekimin Kusuru (Özen Borcuna Aykırılık): Hekim, tıbbın güncel kurallarına ve standartlarına uygun hareket etmek zorundadır. Gerekli tetkikleri yapmamak, semptomları göz ardı etmek veya uzman görüşü almamak kusur teşkil eder.
- Zararın Meydana Gelmesi: Gecikme nedeniyle hastanın sağlığında bir kötüleşme, tedavi şansının azalması veya ölüm gibi somut bir zararın ortaya çıkmış olması gerekir.
- Nedensellik Bağı: Ortaya çıkan zarar ile tanıda yaşanan gecikme arasında doğrudan bir sebep-sonuç ilişkisi bulunmalıdır. Yani, “Eğer teşhis zamanında konulsaydı, bu zarar meydana gelmeyecekti” denebilmelidir.
Hekimin Özen Yükümlülüğü ve Tıbbi Standart
Hukuki açıdan hekim ile hasta arasındaki ilişki genellikle bir “vekalet sözleşmesi” niteliğindedir. Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri (özellikle TBK m. 506) uyarınca, vekil (hekim), işçiden daha özenli bir şekilde hareket etmekle yükümlüdür. Hekim, hastanın yaşamını ve sağlığını korumak için mesleki bilgi ve tecrübesinin gerektirdiği tüm dikkat ve özeni göstermek zorundadır.
Teşhis aşamasında hekimden beklenen, hastanın şikayetlerini dikkatle dinlemek, fiziki muayeneyi eksiksiz yapmak ve şüphelenilen hastalık yönünden gerekli laboratuvar ve görüntüleme tetkiklerini istemektir. Belirtiler açık olmasına rağmen gerekli tetkiklerin istenmemesi veya tetkik sonuçlarının yanlış ya da geç değerlendirilmesi, özen yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir.
Yargıtay İçtihatlarında Tanıda Gecikme ve Şans Kaybı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, hekimin sorumluluğunun sınırları belirlenirken tıp biliminin genel kabul görmüş kuralları esas alınır. Yargıtay, tanı aşamasında yapılması gereken basit bir tetkikin ihmal edilmesini veya sevk zincirine uyulmamasını ağır kusur olarak nitelendirmektedir. Örneğin, göğüs ağrısı şikayetiyle başvuran bir hastaya elektrokardiyografi (EKG) çekilmeden gönderilmesi ve sonrasında hastanın kalp krizi geçirmesi durumunda, Yargıtay geç teşhis nedeniyle hekimin ve sağlık kuruluşunun sorumluluğuna hükmetmektedir.
Ayrıca yargı kararlarında “şans kaybı” teorisi de sıklıkla uygulanmaktadır. Geç teşhis nedeniyle hastanın iyileşme veya hayatta kalma şansının azalması, başlı başına bir zarar olarak kabul edilmekte ve tazminat sorumluluğunu doğurmaktadır.
Hekimler ve Hastalar Nelere Dikkat Etmelidir?
Hem hekimlerin hukuki güvenliklerini korumaları hem de hastaların hak kayıplarına uğramamaları için bazı önemli hususlara dikkat etmesi gerekir:
- Hekimler İçin: Yapılan tüm muayeneler, istenen tetkikler, hastaya verilen yönlendirmeler ve konulan ön tanılar eksiksiz şekilde hasta dosyasına kaydedilmelidir. Tıbbi kayıtlar, olası bir davada en önemli delildir. Şüpheli durumlarda mutlaka ilgili uzmanlık dalından konsültasyon istenmelidir.
- Hastalar İçin: Şikayetlerin devam etmesi halinde durumu hekime tekrar bildirmeli, gerekirse ikinci bir uzman görüşüne başvurmalıdır. Tedavi sürecine dair tüm epikriz raporları, tahlil sonuçları ve reçeteler düzenli olarak arşivlenmelidir.
Özetle; tıbbi standartlardan sapma sonucu ortaya çıkan her geç teşhis, hukuken bir malpraktis vakasıdır. Ancak bu durumun tespiti, tıp ve hukuk disiplinlerinin birlikte çalışmasını gerektiren hassas bir süreçtir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecin uzman bir sağlık hukuku avukatı ile takip edilmesi önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : tanıda gecikme malpraktis
