Hangi Durumlarda Doktorun Kusuru Tam Sayılır?
Sağlık hizmetlerinde hasta ve hekim arasındaki hukuki ilişkide, hekim hatası (malpraktis) önemli bir tartışma konusudur. Özellikle bir zararın ortaya çıkması durumunda, doktorun bu zarardaki sorumluluğu değerlendirilirken kusur kavramı öne çıkar. Peki, hangi durumlarda doktorun kusuru tam sayılır ve sağlık hukuku açısından nasıl bir değerlendirme yapılır?
Doktor Kusurunun Tanımı ve Temel Hukuki Dayanaklar
Kusur, Tük Borçlar Kanunu (6098 s. TBK) madde 49’da özetle; kişinin, hukuka aykırı ve zarar verici bir fiil işlemesi, gerekli dikkat ve özeni göstermemesi durumunda ortaya çıkar. Sağlık alanında ise hekimden, mesleğin gerektirdiği dikkat ve özeni göstermesi beklenir. Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleriyle birlikte, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da doktorun sorumluluğunda “kusur”un belirleyici olduğu vurgulanmaktadır.
Doktorun Kusurunun Tam Sayıldığı Durumlar
-
Bilgi ve Uygulama Yetersizliği
Doktorun sahip olması gereken güncel tıbbi bilgileri bilmemesi veya uygulamaması durumunda, meydana gelen zararda kusuru tam olarak kabul edilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında; tıbbi standartlardan sapmalara, gerekli bilgi ve deneyimin gösterilmemesine çok kez tam kusur atfedildiği görülür.
-
Hekimin Dikkatsizliği ve Özensizliği
Özellikle teşhis, tedavi ve ameliyat sırasında hekimin gerekli dikkati göstermemesi, hastanın zararına yol açan bariz hatalar yapılması (örneğin yanlış ilaç uygulaması, uygun tetkiklerin yapılmaması) kusurun tam sayılmasına neden olur.
-
Tıbbi Endikasyon Olmadan Müdahale
Bir işlemin tıbben gerekliliği bulunmamasına rağmen, hastaya müdahale edilmesi durumunda doğan zararlarda hekimin kusuru tamdır. Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelikler ve Sağlık Bakanlığı’nın duyuruları ile de bu ilke pekiştirilmiştir.
-
Aydınlatma Yükümlülüğünün İhlali
Hekim, hastayı işlem öncesi açık ve anlaşılır şekilde aydınlatmakla yükümlüdür. Riskler, işlem süreci ve olası komplikasyonlar açıklanmadan yapılan işlemlerde, aydınlatma eksikliğinden doğan zararlar hekime tam kusur olarak yüklenir.
-
Hasta Onayı Alınmadan Yapılan Tıbbi Müdahaleler
Hastanın açık rızası olmadan gerçekleştirilen tıbbi işlemler, hukuk düzeninde izinsiz müdahale sayılarak kusurun tamamı hekime yüklenir. Bu durum, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında da vurgulanmıştır.
Kusurun Değerlendirilmesinde Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik kararlarında, hekimin kusurunun tespitinde “objektif özen yükümlülüğü” esas alınır. Hekimin aynı durumda olan meslektaşlarından beklenen bilgi, dikkat ve özenle hareket edip etmediği sorgulanır. Tıbbi standartların ihlali, eksik ya da yanlış uygulama ve özellikle belgelenmeyen müdahaleler, hekimin tam kusurlu sayılması sonucunu doğurabilir.
Sonuç ve Genel Değerlendirme
Hekimin mesleki görevini yerine getirirken; bilimsel ilkelere aykırı davranışı, özen ve dikkat eksikliği, hastayı aydınlatmama gibi temel ihlaller, hukuken kusurunun tam sayılmasına yol açar. Mevzuat hükümleri ve yüksek mahkeme kararları doğrultusunda, her vakanın kendi koşulları içinde özenli bir değerlendirme yapılması gerektiği unutulmamalıdır. Nitekim, hem hastaların hem de hekimlerin haklarının korunması için tıbbi uygulamalarda özen ve şeffaflık ilkeleri ön planda tutulmalıdır.
