Sağlık hukuku, hem hastaların haklarını hem de hekimlerin mesleki sorumluluklarını düzenleyen karmaşık bir alandır. İzmir özelinde de sıkça karşılaşılan konulardan biri, hekimin tedavi sürecinde hangi yöntemi seçeceği konusundaki özgürlüğü ve bu özgürlüğün sınırlarıdır. Bu makalede, hekimin tedavi yöntemi seçme serbestisinin hukuki temelleri ve bu serbestiyi kısıtlayan önemli noktalar ele alınacaktır.
Hekimin Tedavi Yöntemini Seçme Özgürlüğünün Hukuki Dayanağı
Hekimin tedavi yöntemini seçme özgürlüğü, mesleki özerkliğinin temel bir parçasıdır. Bu özgürlük, hekimin aldığı tıp eğitimine, bilimsel bilgi birikimine ve mesleki tecrübesine dayanarak hasta için en uygun olduğuna inandığı tedavi metodunu belirlemesini ifade eder. Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’ne göre hekim, uygulayacağı tedaviyi belirlemede serbesttir. Bu serbesti, hekimin herhangi bir baskı altında kalmadan, sadece hastanın yararını gözeterek vicdani ve mesleki kanaatine göre hareket etmesini sağlar.
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği gibi, genellikle bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu sözleşme kapsamında hekim, belirli bir sonucu garanti etmez ancak tıp biliminin güncel standartlarına uygun olarak, gerekli özeni göstererek tedavi sürecini yönetmeyi taahhüt eder. Bu özen borcu, doğru teşhisi koymayı ve en uygun tedavi yöntemini seçmeyi de kapsar.
Tedavi Seçme Özgürlüğünün Sınırları
Hekimin tedavi yöntemini seçme özgürlüğü mutlak ve sınırsız değildir. Bu özgürlüğün en temel sınırlarını hastanın hakları, tıp biliminin gerekleri ve hukuki düzenlemeler çizer.
1. Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü
Hekimin tedavi özgürlüğünün en önemli sınırı, hastanın “aydınlatılmış onam” hakkıdır. Anayasa ile güvence altına alınan vücut bütünlüğünün korunması hakkı gereği, tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında bir hastanın rızası olmaksızın hiçbir tıbbi müdahalede bulunulamaz. Hekim, planladığı teşhis ve tedavi yönteminin ne olduğu, riskleri, beklenen faydaları ve olası alternatifleri hakkında hastayı anlayabileceği bir dilde bilgilendirmekle yükümlüdür. Hasta bu bilgilendirme sonucunda özgür iradesiyle tedaviye onay verirse, hekim seçtiği yöntemi uygulayabilir. Yargıtay kararlarına göre, usulüne uygun bir aydınlatılmış onam alınmadan yapılan müdahale, hukuka aykırı kabul edilmektedir.
2. Tıp Biliminin Gereklerine ve Standartlarına Uygunluk
Hekim, seçeceği tedavi yönteminde güncel tıp biliminin kabul ettiği standartlara ve yerleşik uygulamalara uymak zorundadır. Bilimsel olarak kanıtlanmamış, tıp camiasında kabul görmeyen veya deneysel nitelikteki yöntemlerin uygulanması, hekimin sorumluluğunu doğurabilir. Hekim, her zaman için hastanın sağlığını ve menfaatini öncelikli tutarak, kanıta dayalı tıp ilkeleri çerçevesinde hareket etmelidir.
3. Komplikasyon ve Tıbbi Hata (Malpraktis) Ayrımı
Her tıbbi müdahale, doğası gereği bazı riskler taşır. Tıbbi standartlara uygun olarak her türlü özen gösterilmesine rağmen ortaya çıkan istenmeyen ve beklenmeyen sonuçlara “komplikasyon” denir. Ancak, hekimin bilgisizlik, deneyimsizlik veya özensizliği sonucu standart uygulamadan sapması ve hastanın bu nedenle zarar görmesi “tıbbi hata” yani “malpraktis” olarak tanımlanır. Hekimin seçtiği tedavi yöntemi standartlara aykırıysa veya uygulama sırasında gerekli özeni göstermediyse, ortaya çıkan zararlı sonuç bir komplikasyon olarak değil, tıbbi hata olarak değerlendirilir ve bu durum hukuki sorumluluk doğurur.
4. Sadakat ve Özen Yükümlülüğü
Hekim, vekalet sözleşmesi gereği hastasına karşı sadakat ve özen yükümlülüğü altındadır. Bu yükümlülük, hekimin hastanın yararını kendi çıkarlarının üzerinde tutmasını gerektirir. Tedavi yöntemi seçiminde, sırf mali kaygılarla gereksiz veya daha pahalı bir yöntemin tercih edilmesi, sadakat ve özen borcunun ihlali anlamına gelir.
Sonuç
İzmir’de görev yapan hekimler ve sağlık hizmeti alan hastalar için bilinmesi gereken temel ilke şudur: Hekim, bilimsel veriler ışığında ve mesleki tecrübesiyle en uygun tedavi yöntemini seçme özgürlüğüne sahiptir. Ancak bu özgürlük, hastanın aydınlatılmış onamı, tıp biliminin güncel standartları ve hekimin özen yükümlülüğü ile sınırlıdır. Hasta ve hekim arasındaki güven ilişkisinin temelini oluşturan bu dengenin korunması, hem hasta sağlığı hem de hekimin mesleki saygınlığı için hayati önem taşımaktadır.
“`
Anahtar Kelime : tedavi yöntemi seçimi
