Sağlık Sektöründe “Öncesi-Sonrası” Fotoğraf Paylaşımları: Hukuki Boyut ve Sınırlar
Günümüzde estetik cerrahi, diş hekimliği, dermatoloji ve saç ekimi gibi klinik branşlarda sosyal medya kullanımı oldukça yaygındır. Hekimler ve sağlık kuruluşları, gerçekleştirdikleri başarılı tedavileri göstermek ve potansiyel hastalara ulaşmak amacıyla sıklıkla “öncesi-sonrası” (before-after) fotoğrafları paylaşmaktadır. Ancak sağlık hizmetleri, doğası gereği ticari bir ürün veya hizmet olmadığından, bu paylaşımlar sıradan bir ticari reklam faaliyeti gibi serbestçe gerçekleştirilemez. Türk hukukunda hasta hakları, kişisel verilerin korunması ve reklam yasakları çerçevesinde bu tür görsel paylaşımlar çok sıkı kurallara ve yasal sınırlamalara tabidir.
“Öncesi-Sonrası” Paylaşımlarının Hukuki Dayanakları
Sağlık alanında yapılacak her türlü tanıtım ve bilgilendirme faaliyeti, başta 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun olmak üzere, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve Türk Tabipleri Birliği (TTB) Hekimlik Meslek Etiği Kuralları ile düzenlenmiştir. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, dijital mecralardaki görsel paylaşımların sınırlarını net bir şekilde çizmiştir. Ayrıca hastaların fotoğrafları “özel nitelikli kişisel veri” kapsamında olduğundan, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) da bu sürecin en önemli hukuki sacayaklarından birini oluşturmaktadır.
Görsel Paylaşımında Asla Aşılmaması Gereken Kırmızı Çizgiler
Yönetmelik ve ilgili mevzuat uyarınca, sağlık hizmetlerinin tanıtımında “öncesi-sonrası” görsel kullanımı tamamen serbest bırakılmamış, aksine çok katı kurallara bağlanmıştır. Dikkat edilmesi gereken temel hususlar şunlardır:
- Talep Yaratma ve Kıyaslama Yasağı: Sağlık meslek mensuplarının, tedavinin etkilerini kıyaslayıcı ve kişileri tedaviye yönlendirerek talep oluşturan nitelikte öncesi ve/veya sonrası görselleri paylaşması kesinlikle yasaktır. Yapılan paylaşımların sadece tıbbi bilgilendirme sınırları içinde kalması gerekir.
- Yazılı Onam (Açık Rıza) Zorunluluğu: Bir hastanın fotoğraf veya videosunun paylaşılabilmesi için hastanın kendisinden mutlaka mevzuata uygun yazılı açık rıza alınmalıdır. Bu onam alınırken yönetmelik ekinde yer alan “Görsel İçerik Kaydetme ve İşleme Onam Formu” kullanılmalıdır.
- Maddi Çıkar Sağlama Yasağı: Görsel paylaşımına izin vermesi karşılığında hastaya indirim yapılması, ücretsiz işlem sunulması veya hediye verilmesi kesinlikle yasaktır. Hastanın rızası tamamen özgür iradeye dayanmalıdır.
- Filtre, Photoshop ve Makyaj Yasağı: Paylaşılan görsel içeriklerin gerçeğe aykırı olmaması şarttır. Fotoğraflar üzerinde dijital düzenleme, filtre, photoshop yapılamaz. Ayrıca yanıltıcı makyaj uygulamalarıyla sonucun abartılması yasaktır.
- İşlem ve Görüntülenme Tarihleri: Paylaşılan görsellerde işlemin yapıldığı tarih ile görselin çekildiği tarihin açıkça belirtilmesi yasal bir zorunluluktur.
- Sponsorlu Reklam ve Yorum Yasağı: Öncesi-sonrası görselleri içeren paylaşımlar sosyal medyada ücret karşılığı öne çıkarılamaz, sponsorlu reklam olarak verilemez. Ayrıca bu paylaşımların altına hasta yorumu yapılması engellenmeli, gönderiler tamamen yoruma kapatılmalıdır.
Yasal Sınırların İhlal Edilmesi Halinde Karşılaşılacak Yaptırımlar
Hukuki kurallara aykırı şekilde yapılan paylaşımlar, hekimler ve sağlık kuruluşları açısından ciddi yaptırımları beraberinde getirmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında ve idari kurum kararlarında da vurgulandığı üzere, mevzuata aykırı reklam ve kişisel veri ihlalleri cezasız kalmamaktadır. İhlal durumunda karşılaşılabilecek olası yaptırımlar şunlardır:
- İdari Para Cezaları: Sağlık Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) tarafından yüksek miktarlarda idari para cezaları uygulanabilmektedir.
- Disiplin Cezaları: İlgili meslek odaları tarafından hekimler hakkında disiplin soruşturması açılabilmekte ve meslekten geçici men cezasına kadar varan yaptırımlar uygulanabilmektedir.
- Tazminat Sorumluluğu: Türk Borçlar Kanunu uyarınca, rızası olmaksızın veya rızasının sınırları aşılarak fotoğrafları paylaşılan hastalar, kişilik haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
Sonuç ve Öneriler
Sağlık hukukunda temel ilke, hastanın korunması ve hekimlik mesleğinin saygınlığının sürdürülmesidir. Hekimlerin ve kliniklerin sosyal medya yönetiminde hukuki risklerden kaçınabilmesi için, yasal mevzuatı yakından takip etmesi ve paylaşımlarında pazarlama odaklı değil, bilimsel ve bilgilendirici bir dil tercih etmesi elzemdir. Unutulmamalıdır ki, başarılı bir tedavi en iyi referanstır; ancak bu referansın dijital dünyada paylaşılması ancak hukukun çizdiği sınırlar dahilinde mümkündür.
Anahtar Kelime : hasta gizliliği sağlık
