Sağlık hizmeti, doğası gereği hasta ve sağlık çalışanı arasında derin bir güven ilişkisi gerektirir. Bu ilişkinin temel taşlarından biri de hasta mahremiyetidir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte akıllı telefonların ve sosyal medyanın hayatımızın her alanına girmesi, sağlık kuruluşlarında fotoğraf ve video çekimi konusunu önemli bir hukuki sorun haline getirmiştir. Hem hastaların hem de sağlık çalışanlarının haklarını korumak adına bu konudaki yasal düzenlemeleri bilmek büyük önem taşımaktadır.
Hasta Mahremiyeti Kavramı ve Hukuki Dayanakları
Hasta mahremiyeti, hastanın sadece bedensel gizliliğini değil, aynı zamanda sağlık bilgileri, kişisel yaşamı ve onuruna ilişkin tüm değerlerin korunmasını ifade eder. Bu hak, en temel insan haklarından olan özel hayatın gizliliği hakkının sağlık alanındaki bir yansımasıdır. Hukuki koruma, birden fazla mevzuatla sağlanmaktadır:
- Anayasa: Anayasa’nın 20. maddesi, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğunu ve bu gizliliğe dokunulamayacağını güvence altına alır.
- Hasta Hakları Yönetmeliği: Bu yönetmelik, hasta mahremiyetinin korunmasının esas olduğunu açıkça belirtir. Yönetmeliğin 21. maddesine göre, her türlü tıbbi müdahale hastanın mahremiyetine saygı gösterilerek yapılmalıdır. Muayene, teşhis ve tedavi gibi işlemlerin makul bir gizlilik ortamında gerçekleştirilmesi zorunludur.
- Türk Ceza Kanunu (TCK): İzinsiz olarak bir kişinin fotoğrafını veya videosunu çekmek, TCK kapsamında “Özel Hayatın Gizliliğini İhlal” suçunu oluşturabilir. Bu görüntülerin paylaşılması ise cezanın artmasına neden olabilir.
- Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK): Hastanın fotoğrafları ve videoları, kimliğini belirleyici nitelikteyse kişisel veri, sağlık bilgisi içeriyorsa “özel nitelikli kişisel veri” kabul edilir. Bu tür verilerin işlenmesi ve paylaşılması, kural olarak hastanın açık rızasına tabidir ve çok daha sıkı kurallarla korunur.
Sağlık Kuruluşlarında Fotoğraf ve Video Çekme Yasağı
Yukarıda belirtilen hukuki düzenlemeler çerçevesinde, sağlık kurum ve kuruluşlarında hem hastaların hem de sağlık personelinin izni olmaksızın fotoğraf veya video çekilmesi kesinlikle yasaktır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları da özel hayatın gizliliğinin ve kişisel verilerin korunmasının önemini sürekli olarak vurgulamaktadır. Bu yasak, sadece diğer hastaları veya personeli değil, kişinin kendi tedavi sürecini kayda almasını da kapsayabilir; çünkü bu durum diğer hastaların ve sağlık çalışanlarının mahremiyetini ihlal etme potansiyeli taşır.
Hasta Hakları Yönetmeliği’ne göre, tedavisi ile doğrudan ilgili olmayan kişilerin tıbbi müdahale sırasında ortamda bulunması dahi hastanın iznine bağlıdır. Bu kural, fotoğraf veya video çekiminin çok daha ciddi bir ihlal olduğunu göstermektedir.
İstisnalar ve Açık Rıza Kavramı
Fotoğraf ve video çekme yasağının en temel istisnası, ilgili tüm tarafların “açık rızasının” alınmasıdır. Ancak bu rıza, basit bir “evet” veya sözlü bir onaydan ibaret olamaz. Özellikle KVKK kapsamında bir rızanın geçerli sayılabilmesi için şu unsurları taşıması gerekir:
- Bilgilendirmeye Dayanma: Kişiye, fotoğraf veya videonun ne amaçla çekileceği, nerede ve ne kadar süreyle kullanılacağı gibi konularda net bilgi verilmelidir.
- Özgür İrade: Rıza, herhangi bir baskı veya zorlama olmaksızın, kişinin özgür iradesiyle verilmelidir.
- Belirli Bir Konuya İlişkin Olma: Genel geçer bir onay yeterli değildir. Rızanın hangi fotoğraf veya video için verildiği açıkça belirtilmelidir.
Özellikle tıbbi operasyonlar sonrası “öncesi-sonrası” karşılaştırması gibi amaçlarla sosyal medyada yapılan paylaşımlar için hastadan alınacak onamın bu şartları taşıması ve yazılı olması hukuki bir zorunluluktur. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun kararları, hastanın rızası olsa bile reklam ve talep yaratma amaçlı paylaşımların hukuka aykırı olabileceğini göstermektedir.
Yasağın İhlali Halinde Hukuki Sonuçlar
Hasta mahremiyetini ihlal ederek izinsiz fotoğraf veya video çeken, bu kayıtları yayan kişiler hem hukuki hem de cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir:
- Cezai Sorumluluk: Türk Ceza Kanunu uyarınca özel hayatın gizliliğini ihlal veya kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma suçlarından dolayı hapis cezası gündeme gelebilir.
- Tazminat Sorumluluğu: Kişilik hakları saldırıya uğrayan hasta, manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
- İdari Yaptırımlar: İhlal bir sağlık kurumu veya hekim tarafından gerçekleştirildiyse, Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından yüksek idari para cezaları uygulanabilir.
Sonuç olarak, hasta mahremiyeti hem hastalar hem de hekimler için anayasal ve yasal güvence altında olan, dokunulmaz bir haktır. Sağlık hizmetinin sunulduğu alanlarda fotoğraf ve video çekmek, bu mahremiyeti temelden ihlal eden bir eylemdir ve ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle, tüm tarafların bu hassas dengeyi koruması ve yasal sınırlara uyması esastır.
“`
Anahtar Kelime : hasta mahremiyeti yasak
